Established 1999

WYPRAWY WAGABUNDY

1 luty 2024

Polskie K2

Alpiniści kochają dwa szczyty ziemiMount Everest 8848 m n.p.m. w Himalajach i K2 8611 m n.p.m. w Karakorum – pisze Jerzy Wieluński.

Mount Everest, obraz akryl, autor Ryszard Kowalewski

Niewiele osób wie, że K2 jest „trochę polskie”, a do tego przyczynił się Polak w służbie cara Rosji – Bronisław Grąbczewski. Jego życiorys był powieleniem losów tysięcy dzieci tego okresu. Urodził się w roku 1855 na Litwie, a kiedy miał osiem lat, wybuchło powstanie styczniowe, w którym udział brał jego ojciec Ludwik. Jak wiemy, car nie odpuścił  nikomu, kto wystąpił przeciwko rosyjskiej władzy.

Ludwik został zmuszony do pozbycia się rodzinnych posiadłości, rodzina została przesiedlona do Warszawy, a sam Ludwik został zesłany na Sybir. Kiedy żegnał się ze swoimi synami – Bronisławem i starszym od niego Mieczysławem, prosił synów, by nigdy nie podnieśli broni na rodaków.

Można powiedzieć, że Bronisław w jakiś sposób przysięgi dotrzymał. Przez dwa lata studiował w Petersburgu geologię i górnictwo, a w roku 1875 wstąpił do carskiej armii i został carskim oficerem, a jako chłopak młody, silny, wysoki i przystojny został przydzielony do elitarnej jednostki ochrony cara w Warszawie – do pułku ułanów lejb-gwardii.

Zolnierz lejb

Żołnierz Lejb-Gwardyjskiego Pułku Ułanów; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Ulan_His-Majesty_Regiment.jpg; DP

Ciągle jednak miał w głowie przysięgę daną ojcu i aby ją spełnić, poprosił o przeniesienie do służby w Azji Centralnej. Tam się odnalazł. Tamte tereny go zafascynowały. Nauczył się kilku języków tego regionu, co pozwoliło mu prowadzić badania przyrody. Odkrył wiele nowych gatunków owadów i zwierząt.

Grąbczewski był też kartografem. W Karakorum dotarł od północy do najwyższego szczytu tego łańcucha górskiego, nazwanego potem K2. Określił jego wysokość na 28 tysięcy stóp i nadał mu nazwę Pik Cesarzewicza Mikołaja. Całą tę wyprawę opisał w pracy „Podróże po Azji Środkowej”.

K2

K2, obraz akryl, autor Ryszard Kowalewski

Nie utrzymała się ani nazwa, ani pomiary. Dokładniejsze przyrządy pomiarowe mieli Anglicy i to oni w roku 1856 określili wysokość tego szczytu na 28 278 stóp. Świadczy to jednak o dużej dokładności pomiarów Grąbczewskiego, choć posługiwał się on prostymi aparatami.

Po aparatami portret

Bronisław Grąbczewski

Dalsze jego losy były równie ciekawe i burzliwe. Poza tym, że był badaczem i kartografem, był też carskim szpiegiem i tak cennym sługą cara, że po dwudziestu latach pobytu w Azji Środkowej został komisarzem generalnym „Regionu Kwantung”, kawałka terytorium na Półwyspie Lioatung, w południowej Mandżurii, który carska Rosja wydzierżawiła od Chin w 1898 roku. Grąbczewski urzędował tam w niezamarzającym porcie-bazie Port Artur, a który w roku 1905, po pokonaniu Rosji, zdobyli Japończycy.

Potem – ten Polak bez Ojczyzny, wojskowy, badacz, szpieg, jako jeden z nielicznych cudzoziemców został przez cara mianowany  na stanowisko gubernatora i atamana Kozaków w Astrachaniu.  Po rewolucji rosyjskiej wrócił do wolnej Ojczyzny i współpracował z Polskim Towarzystwem Geograficznym (1918) i Państwowym Instytutem Meteorologicznym (1919).  

Od odkrycia szczytu K2 do jego zdobycia przez alpinistów minęło wiele lat. Dokonała tego 31 lipca 1954 roku wyprawa włoska. Polacy na ośmiotysięczniki zaczęli się wspinać dopiero pod koniec lat 70. XX wieku. Na ten najtrudniejszy szczyt wchodzą też kobiety. Do tej pory stanęło na nim 12. Wanda Rutkiewicz – była pierwszą kobietą. Na Mount Everest weszła 16 października 1978 roku, a na K2 23 czerwca 1986 roku.

Alpiniści są jak narkomani. Potrzebują nowych podniet. Andrzej Zawada wymyślił nowy sposób zdobywania wysokich szczytów w Himalajach i Karakorum – wspinanie się zimą. Wyzwanie groźne i podniecające. Zawada zimą poprowadził polską wyprawę na Mount Everest – 17 lutego 1980 roku na szczycie stanęli Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki.

Po Wielicki M Everest

Mount Everest, obraz akryl, autor Ryszard Kowalewski

K2 jest zimą trudniejsza do zdobycia. Polacy zorganizowali 3 zimowe wyprawy (1987/88, 2002/03 i 2017/18) i wszystkie bez sukcesu. Udało się to wspinaczom z Nepalu – 16 stycznia 2021 roku na szczycie K2 stanęło dziesięciu Nepalczyków – jeden Ghurka Nirmal Purja, który wchodził na szczyt bez butli tlenowej oraz dziewięciu Szerpów.

Termin „szerpa” w Nepalu występuje w dwóch znaczeniach. Pierwsze – to  popularne określenie pomocników, tragarzy i przewodników wspierających wyprawy w Himalajach i Karakorum. I drugie – to lud tybetański zamieszkujący wysokogórskie regiony Nepalu i Indii. Ich domy znajdują się najczęściej na wysokości od 3 do 5 tysięcy m n.p.m.

Nepal

Nepal 2018, Upper Pisang, rejon Annapurny, Nima Szerpa i autor

Jakby na te góry nie patrzeć, to stały się one areną wyczynów sportowych.

Kami Rita – 53-letniSzerpa – w 2023 roku wszedł po raz 28. na Mount Everest. Prawdziwym himalajskim samurajem okazał się Japończyk Yuichi Miura urodzony w 1932 roku. W roku 1970 jako pierwszy człowiek zjechał na nartach z Przełęczy Południowej, z 8000m do wysokości 3800 m, prawie 4200 m w pionie. W 1975 roku podczas zjazdu z Przełęczy Południowej spadł na pionowej ścianie 1000 m w dół. Ustanowił też 3 rekordy wiekowe zdobywców Everestu: w roku 2003 – wszedł na górę, mając 70 lat, w 2008 – 75 lat i w 2013 – mając 80 lat.

W ostatnich latach Mount Everest i K2 stały się tak popularne, że co roku u ich stóp pojawia się kilkuset himalaistów. Jest to jednak sport dla ludzi zamożnych. W zależności od zakresu usług i wygód trzeba zapłacić agencji turystycznej kilkadziesiąt tysięcy dolarów. Na szczyt trzeba jednak wejść samemu, żaden tragarz wysokogórski nas tam nie wniesie. Wymaga to siły, żelaznej kondycji, odwagi i determinacji.

PS Wszystkie obrazy namalował mój przyjaciel Ryszard Kowalewski – wybitny alpinista i malarz.

JERZY WIELUŃSKI
chemik, taternik, wagabunda

W wydaniu nr 267, luty 2024, ISSN 2300-6692 również

  1. LEKTURY DECYDENTA

    Zdradliwy urok
  2. FOLWARCZNE SADOMASO

    Pan na włościach
  3. ZROZUMIEĆ DALEKI WSCHÓD

    Szogun
  4. ARABSKIE OPOWIEŚCI

    Abrakadabra, niebieski koralik i czarny kot
  5. WYPRAWY WAGABUNDY

    Polskie K2