Established 1999

ZROZUMIEĆ DALEKI WSCHÓD

01/06/2024
Kalendarze Azji Wschodniej

Niezależnie od tego, jak liczymy czas – upływa on pod każdą szerokością geograficzną tak samo. W kulturach Azji Wschodniej wszystkie kalendarze mają chińskie korzenie – pisze Elżbieta Potocka.

26/05/2024
Jeszcze o wachlarzach do zabijania

Kino azjatyckie – chińskie, koreańskie, japońskie – dostarcza widzowi z innych kultur wiele przedziwnych informacji.

24/05/2024
Tylko nie wbijać pałeczek w ryż

Hashi/Ohashi – to pałeczki do jedzenia. Zastępują naszą łyżkę i widelec. Używane są wszędzie tam – gdzie dotarła kuchnia azjatycka - pisze Elżbieta Potocka.

20/05/2024
Bambus - roślina o niezwykłej mocy

Mało kto uświadamia sobie, że bambus to trawa. Może osiągnąć 45 m wysokości. Niektóre gatunki bambusa mogą urosnąć 91 cm w ciągu 24 godzin - pisze Elżbieta Potocka.

11/05/2024
Wachlarze wojenne

Wachlarz kojarzy nam się z przedmiotem do wytwarzania zimnego strumienia powietrza, albo ze sposobem kokietowania, jak robiły to kobiety na francuskim dworze. W Korei i Japonii kobiety mężczyzn nie kokietowały, a wachlarze służyły nie tylko do chłodzenia, ale też  do celów militarnych. Każdy samuraj miał wachlarz, który pokazywał jego rangę i zakres obowiązków – pisze Elżbieta Potocka.

01/05/2024
Klan Tokugawa 1603 - 1867

Wpisali się w historię Japonii w 1603 roku, kiedy to Ieyasu Tokugawa (1543–1616) otrzymał od cesarza tytuł szoguna oraz pieczęć i mandat władzy.  Dzierżyli ją do 1867 roku - pisze Elżbieta Potocka.

19/04/2024
Żony i konkubiny w kulturze Japonii

W ósmym odcinku „Szoguna” jest taka scena: umiera żona taikō (przypomnę – to tytuł byłego regenta), a towarzyszy jej pani Ochiba – konkubina i matka syna taikō. Uważny widz słyszy, że żona taikō mówi do pani Ochiba: „Niech nasz syn odszuka mnie w Czystej Krainie”. Nasz syn – zaraz to wyjaśnię – pisze Elżbieta Potocka.

17/04/2024
Kamienne ogrody

W moich poprzednich opowieściach o Japonii podkreślałam, że Japończycy mieli szczególny stosunek do Ziemi, na której mieszkali. Uważali ją za ziemię świętą, ziemię stworzoną przez bogów. Zatem wszystko, co na tej ziemi tworzyli miało w sobie boską cząstkę, boski charakter. Takie też były ogrody – pisze Elżbieta Potocka.

13/04/2024
Zderzenie cywilizacji

Widzowie filmu „Szogun” widzą, że słudzy Towarzystwa Jezusowego, czyli jezuici, żyją w komitywie z samurajami i wielkimi lordami Japonii. Tak było tylko przez chwilę. W 1542 roku do wybrzeży Kiusiu dotarli zabłąkani żeglarze portugalscy. Już w 1543 roku handlowali. W ślad za kupcami – zjawili się misjonarze, czyli rycerze Chrystusa. Wojownicy – pisze Elżbieta Potocka.

09/04/2024
Buddyzm w Japonii

Sinto sprowadzało się głównie do prymitywnych obrządków – nie wyjaśniając żadnych prawd wiary. To wszystko dał Japończykom buddyzm. Poza systemem religijno-filozoficznym, także nowe elementy życia i kultury – pismo chińskie i architekturę – pisze Elżbieta Potocka.

05/04/2024
Religie, których nie znamy

Jedna z nich to sinto – religia tylko japońska. Sintoistom może być tylko Japończyk urodzony z japońskich rodziców. To religia, na którą składa się kult przyrody ożywionej, nieożywionej oraz kult przodków – pisze Elżbieta Potocka.

02/04/2024
Seppuku - samurajskie poczucie honoru

Nowa wersja „Szoguna” dostarcza widzowi coraz więcej emocji – ścinanie głów poddanych za brak pokłonu, zabijanie noworodków i ich ojców, by ród wyginął, albo by żyjący potomek nie chciał się zemścić w przyszłości. I jeszcze jeden rytuał – nieznany naszej cywilizacji – seppuku, czyli odebranie sobie życia – pisze Elżbieta Potocka.

02/02/2024
Szogun

Za moment ukaże się nowa filmowa opowieść o najciekawszym okresie w historii Japonii – walce wielkich wodzów o hegemonię, co w praktyce oznaczało ogarnięcie wpływami całej Japonii, czyli jej zjednoczenie – pisze Elżbieta Potocka.

01/12/2023
Makau wraca do Chin

To już szósta – ostatnia opowieść o Aomen. Miejscu, w którym łowiono krewetki, a teraz łowi się „grube ryby” z wypchanymi portfelami – pisze Elżbieta Potocka.

14/11/2023
Makau 1887. Kolonia portugalska

To piąta opowieść o Makau, kojarzonym często tylko z hazardem i przekonaniem, że była to „pierwsza i ostatnia” kolonia w Azji. A tak wcale nie było.  Makau kolonią stało się dopiero w roku 1887 – pisze Elżbieta Potocka.

10/11/2023
Makau. Zrywanie więzi

Wojny opiumowe (1839–1860) zmieniły wszystko w stabilnym funkcjonowaniu Makau. Do tego okresu Portugalczycy regularnie płacili czynsz i nie drażnili władz chińskich – pisze Elżbieta Potocka.

02/11/2023
Każdy ma przodków

Dlaczego co roku chodzimy na groby? Zapalamy lampki, stawiamy kwiaty? Bo wierzymy, że po śmierci coś jeszcze jest. Że gdzieś tam w nieznanej przestrzeni są ci, którzy odeszli – pisze Elżbieta Potocka.

18/10/2023
Złoty wiek Makau

Największy rozkwit Makau przypada na lata 1547–1639, tj. od chwili zakazania przez rząd chiński bezpośrednich kontaktów handlowych z Japonią, aż do momentu zamknięcia portu w Nagasaki. Ten okres Portugalczycy dobrze wykorzystali – pisze Elżbieta Potocka.

14/10/2023
Portugalczyk chciał Makau rządzić sam

Zimą 1556–1557 Portugalczycy przenieśli około 400 chat z wyspy Lampacau na południową część półwyspu. Mając zapewnione miejsce do prowadzenia handlu, oczyścili Makau z piratów, którzy przez lata atakowali wioski na wybrzeżu – pisze Elżbieta Potocka.

09/10/2023
Jak Portugalczyk trafił do Makau

Zabieram dziś Czytelnika do Makau – maleńkiego miejsca na ziemi o długiej historii – pisze Elżbieta Potocka.

11/09/2023
Mikołaj Melanowicz

10 września 2023 roku skończył 88 lat.

08/09/2023
Niedokończone sprawy

8 września 1951 roku w San Francisco odbyła się konferencja pokojowa, która miała zakończyć stan wojny między Japonią i jej byłymi ofiarami w wojnie na Pacyfiku w latach 1941–1945. Ta wojna rozpoczęła się jednak dużo wcześniej niż po napaści na amerykańską bazę w Pearl Harbor – 7 grudnia 1941 roku – pisze Elżbieta Potocka.

13/08/2023
Równanie do Hongkongu

W chwili przejęcia Hongkongu przez ChRL jego PKB stanowił 18% dochodów całych Chin, ale w 2021 już tylko 2,1% (Source: Census and Statistics Department, Hong Kong). I to nie oznacza, że Hongkong zubożał, tylko że Chiny stały się bogatsze – pisze Elżbieta Potocka.

05/08/2023
Ale nie dla każdego

Hongkong to jedno z najbogatszych miast świata. Od wielu lat dochód na osobę jest tu wyższy niż w Japonii i Wielkiej Brytanii. W 2022 – według Banku Światowego – wyniósł 48 983,6 USD, podczas gdy w Japonii wynosi – 33 815,3, w Wielkiej Brytanii – 45 850,4. Dla porównania – w Chinach – 12 720,2 USD, a w Polsce – 18 321,3 USD – pisze Elżbieta Potocka.

01/08/2023
"Szklane domy"

Hongkong – ponad 1110 km2, a we wtorek – 1 sierpnia 2023 roku na tym obszarze żyło ponad 7 492 040 ludzi, to 7135 osób na km2, ale odliczając góry i wyspy nienadające się do zamieszkania, to 20-40 tysięcy ludzi na 1 km2 – pisze Elżbieta Potocka.

26/07/2023
70. rocznica niezakończonej wojny

25 czerwca 1950 roku siły północnokoreańskie przekroczyły 38 równoleżnik i zaatakowały Koreę Południową.

22/07/2023
Hongkończyk

Kiedyś to określenie oznaczało tylko miejsce zamieszkania. Termin ten po raz pierwszy pojawił się w angielskim wydaniu kalifornijskiej gazety „The Daily Independent” z 1870 roku i oznaczał mieszkańców ówczesnej kolonii brytyjskiej - pisze Elżbieta Potocka.

15/07/2023
Chińskie okno na świat

Najpierw była herbata, potem opium i kulisi, a potem niespotykana symbioza maleńkiej kolonii i wielkiego imperium. Ta mała jednostka terytorialna była uzależniona od wszystkiego, co dawało imperium. I ta symbioza spowodowała, że brytyjska kolonia stała się chińskim oknem na świat – pisze Elżbieta Potocka.   

08/07/2023
Ciemna strona kolonii korony

Kolonia koronna to brytyjskie terytorium zamorskie pod bezpośrednim zwierzchnictwem Korony Brytyjskiej. Kolonią zarządzał gubernator mianowany przez Koronę. Pierwsze lata jego rządów były trudne. Trzeba było stworzyć odpowiednie służby cywilne do zarządzania społecznością chińską - pisze Elżbieta Potocka.

02/07/2023
A zaczęło się od herbaty

1 lipca minęło 26 lat od momentu, w którym Hongkong przestał być brytyjską kolonią, a stał się nią przez zbieg okoliczności. W XVIII wieku Anglia, po rewolucji przemysłowej, była największą potęgą morską świata i chciała handlować z Chinami – pisze Elżbieta Potocka.

19/06/2023
Wojna koreańska

25 CZERWCA PRZYPADA KOLEJNA ROCZNICA WYBUCHU WOJNY KOREAŃSKIEJ. Podzieliła Półwysep na dwie części i nic nie wskazuje, by to się miało zmienić. Nie wspominamy już tej wojny, bo się odsunęła… dziś przeżywamy wojnę za naszą granicą, prawie na naszym podwórku – pisze Elżbieta Potocka.

04/04/2023
Pieczęć to ja

Kto obejrzał zabawny południowokoreański film „Piraci – w poszukiwaniu cesarskiej pieczęci”, ten zastanawia się, dlaczego pieczęć była tak ważna. Pieczęć to podpis, pieczęć to osoba. Pieczęć to atrybut władzy. W kulturze chińskiej pieczęcie funkcjonowały już kilka tysięcy lat temu i były używane zarówno przez władze rządowe, jak i osoby prywatne. I zawsze były atrybutem władzy - pisze Elżbieta Potocka.

21/02/2023
Jak marchewka trafiła do Chin

Nie wiadomo dokładnie, skąd pochodzi marchew. Niektórzy mówią, że z Persji. Z obecnych rejonów Iranu i Afganistanu. Dziś najwięcej marchwi produkują Chińczycy, bo aż 17 mln ton – pisze Elżbieta Potocka.

23/01/2023
Rok Królika

22 stycznia 2023 rozpoczął się Rok Królika – 兔年 tùnián. Trwać będzie do 9 lutego 2024 roku. Co nam przyniesie? Chińczycy mówią, że królik to oswojone, posłuszne stworzenie. Czujne, dowcipne, ostrożne, zręczne. Nie zjada trawy w pobliżu własnej nory. Symbolizuje człowieka przebiegłego, który ma więcej niż jedną kryjówkę, do której może się udać w nagłym wypadku – pisze Elżbieta Potocka.

11/01/2023
Nowy Rok w Chinach

Chiński Nowy Rok to wyjątkowe święto. W tym roku celebrować go będzie ponad dwa miliardy ludności globu. Niewielu jednak wie, kiedy to święto się „narodziło” – pisze Elżbieta Potocka.

23/12/2022
Gwiazdka w Japonii

Kiedy w kalendarzu pojawia się grudzień jak Japonia długa i szeroka, rozpoczyna się ogólnonarodowe sprzątanie. Sprzątają wszyscy i wszystko – gospodynie domowe i pracownicy biurowi. To sprzątanie to wstęp do przygotowań kończących stary rok i rozpoczęcia w odpowiedniej atmosferze Nowego Roku. Sprzątaniu biur i instytucji towarzyszą żarty i morze dobrego japońskiego piwa. Kiedy już wokół jest czysto, zaczyna się pisanie świątecznych kartek. Każda japońska rodzina wysyła około 100 kartek, ale firmy wysyłają ich czasami kilkaset. Kartki powinny być wysłane do 20 grudnia, potem jeszcze tylko świąteczne dekoracje i już można czekać na nadejście Nowego Roku - pisze Elżbieta Potocka.

16/12/2022
Nowa filozofia ładu światowego

„Jest prawie niemożliwe, aby stworzyć doskonały system, który ustanowiłby wspólny porządek, akceptowany przez wszystkie byty polityczne” – tak twierdzi Tingyang ZHAO – chiński filozof  teorii polityki, profesor Instytutu Filozofii Chińskiej Akademii Nauk Społecznych. I chyba ma rację – pisze dr Elżbieta Potocka.

04/11/2022
Dlaczego Kimowie straszą Japończyków?

Jak długa jest pamięć historyczna? Długa, tak długa, jak historia danego narodu. Faktów dokonanych nie da się ani wymazać, ani zmienić. Zapisane trwają. Taka właśnie jest historia Korei i Japonii, albo Koreańczyków i Japończyków – pisze Elżbieta Potocka.

16/08/2022
Świątynia Nieba w Pekinie

Nazwa ta funkcjonuje oficjalnie od roku 1534, kiedy obiekt uzyskał ostateczną formę. To kompleks obiektów sakralnych – dwa ołtarze, pawilony do modlitwy i medytacji, i wiele budynków o różnym przeznaczeniu. Ołtarze leżą osiowo na linii północ-południe. Są okrągłe i symbolizują Niebo, umieszczone na kwadratowych polach, które symbolizują Ziemię – pisze dr Elżbieta Potocka.

10/08/2022
Ninja - wróg czy sprzymierzeniec władzy?

Za dnia byli rolnikami, drwalami, rybakami. Po zmierzchu trenowali sztuki walki, przetrwania, skautingu. Nie mieli nic z samuraja, nic z kodeksu „drogi wojownika” – bushidō - pisze Elżbieta Potocka.

06/08/2022
Cały świat pod jednym dachem

Sierpień – 6 i 9. To ważne daty w historii Dalekiego Wschodu. Zrzucenie bomby na Hirosimę i Nagasaki, a następnie wkroczenie wojsk radzieckich do Mandżurii kończy definitywnie  marzenie Japonii o zbudowaniu  Strefy Wspólnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej (The Greater East Asia Co-Prosperity Sphere) - pisze dr Elżbieta Potocka.

03/08/2022
Tatuaż - przynależność, status, kara, piękno

Tatuaż to nie własność yakuzy, choć najbardziej się go z nimi łączy. W Japonii tatuowały się różne warstwy społeczne, w tym strażacy miejscy. Tacy od gaszenia pożarów, a tych w Edo, czyli późniejszym Tokio, było wielu, bo miasto było drewniane – pisze dr Elżbieta Potocka.

01/08/2022
Ya-ku-za - żałosny obraz upadku

Yakuza, czyli „grupy stosujące przemoc” (bōryokudan) są w zaniku. Pokonało je państwo i prawo, i według nich nie jest to „sprawiedliwe”. Tęsknią za tym, co było dawniej, a dawniej kiedy organizowano wielkie festyny, w skład komitetów organizacyjnych, obok burmistrza, szefa policji i naczelnika straży pożarnej wchodził również miejscowy szef yakuzy. Ich wspólnym celem było zapewnienie ludziom bezpieczeństwa w czasie zabawy – pisze dr Elżbieta Potocka.

17/07/2022
Od Yoshiwary do celibatu

Najpierw był seks kontrolowany, zamknięty w burdelach. Towarzyszyły mu pornograficzne rysunki shunga. Potem przyszła rewolucja Meiji 1868, która miała wprowadzić Japonię w nowoczesny świat i wprowadziła – pisze dr Elżbieta Potocka.

10/07/2022
Hotele miłości

Nie każdy zagląda do „mydlarni”. Niektórzy wpadają do „hoteli miłości”. To nie domy publiczne. To miejsca, gdzie można wynająć pokój na dwie godziny, lub dłużej, i kochać się bez obaw,  inaczej mówiąc uprawiać niczym nieskrepowany seks z bliską osobą. Pierwszy „hotel miłości” powstał w Osace w roku 1968, ale korzenie ma w Yoshiwarze, gdzie takie miejsca określano mianem „deai-chaya”, co znaczy „stragan z herbatą”. I nie były to burdele. Były to klasyczne miejsca spotkań niewiernych par - pisze Elżbieta Potocka.

06/07/2022
Gejsza i Uno

Gei-sha – dosłownie: osoba biegła w sztuce (gei – sztuka, sha – osoba). Animator kultury. Około roku 1730 byli nimi głównie mężczyźni, dopiero w 1750 roku profesję tę zaczęły przejmować kobiety. Wyłoniły się one w dzielnicach burdeli z grupy luksusowych kurtyzan – oiran – pisze dr Elżbieta Potocka.

01/07/2022
Dzielnice Czerwonych Latarni

Miłość, seks i małżeństwo w wielu kulturach świata nie zawsze szły w parze. Tak przez wieki było i nadal jest w Japonii, gdzie seks funkcjonuje jako wartość sama w sobie. W tej kulturze był traktowany jak naturalna potrzeba człowieka, jak jedzenie i picie. Potrzeba, którą trzeba zaspokoić i która nie jest tłamszona przez religię – pisze dr Elżbieta Potocka.

17/06/2022
Sake - o-miki - wino bogów

To narodowy trunek Japończyków, od niepamiętnych czasów związany ze wszystkimi  aspektami ich życia – od narodzin aż do ceremonii pochówku. Kiedyś ten trunek nazywano o-miki, co znaczyło „wino bogów”. Japończycy głęboko wierzą, że nad wszystkim co robią, czuwają bogowie – jedni im pomagają inni mogą trochę „przeszkadzać” - pisze dr Elżbieta Potocka.

07/06/2022
Sakura - kwiat kwitnącej wiśni

Kiedy mówimy Japonia, prawie zawsze ten kraj kojarzy nam się z kwiatem kwitnącej wiśni – sakurą, górą Fudżi i sake – pisze dr Elżbieta Potocka.

01/06/2022
Kimjongilie zmarzły wszystkie

Begonia wyhodowana przez Japończyka Kamo Mototeru, którą 13 lutego 1988 roku przesłał Kim Jong Ilowi z okazji jego 46. urodzin, stała się jego kwiatem –  Kimjongilią. To kwiaty wiotkie i delikatne, i nieodporne na mróz. Co roku muszą zakwitnąć w Dniu Lśniącej Gwiazdy, tj. 16 lutego - pisze Elżbieta Potocka.