Established 1999

WSPÓLNE CZYTANIE

18 grudnia 2017

Głębokie spojrzenie na historię Polski

Wprawdzie autor skierował tę książkę do młodzieży, jednak powinni przeczytać ją również dojrzali czytelnicy, bo sporo rzeczy można z niej dowiedzieć się po raz pierwszy. O nich bowiem nauczyciele nie mówili na lekcjach historii w szkole. Na uwagę zasługuje opis zamachu na króla Przemysława II, zorganizowanego przez margrabiów brandenburskich. O tym, że śmierć tego króla nastąpiła w wyniku zamachu, na moich lekcjach historii nie wspominano. Z książki można się też dowiedzieć, że wielki mistrz krzyżacki Albrecht Brandenburski (ten od sekularyzacji Zakonu Krzyżackiego i od Hołdu Pruskiego) był synem siostry króla Zygmunta Starego, Zofii. Dla profesora Konecznego historia Polski, która liczy ok. 1300 lat, to efekt pozytywnego wpływu religii katolickiej na państwo i naród. Może właśnie z powodu tego ducha religijności, który ogarnął książkę, nie napisano w niej ani o reformacji w Polsce, ani o arianach, ani o kontrreformacji i kardynale Hozjuszu. A przecież takie fakty w naszej historii miały bezsprzecznie miejsce – recenzuje Jacek Potocki.

Losy Polski, jak i poszczególnych krajów, to losy władców i dynastii, czyli działania jednostek, a nie klas społecznych. Stąd dość dokładnie autor przedstawia dzieje królów z kolejnych dynastii, rządzących Polską, przypomina o politycznych mariażach, zmierzających do powiązań między panującymi w czasach, gdy najważniejszymi dowodami potęgi państw był ich obszar, wielkość wystawionej armii oraz niepewne, koniunkturalnie zawierane alianse.

Nieustannie też autor akcentuje wielką rolę religii w dziejach naszego kraju. Pozytywnie wyraża się o krakowskim biskupie Stanisławie Szczepanowskim, zabitym osobiście przez króla Bolesława Śmiałego. Jednocześnie profesor Koneczny wiele pisze o zaborczych intencjach i działaniach Niemiec i Niemców wobec Polski, o ich panoszeniu się w Polsce, o wiarołomstwie niemieckiego Zakonu Krzyżaków, oraz o antypolskich kombinacjach władców rosyjskich.

Wiele gorzkich słów jest w książce o wrogich Polsce królach czeskich z dynastii niemieckich czy o królach węgierskich. Z dumą natomiast prof. Koneczny pisze o udziale wojsk polskich w wyprawach „na Turka”, czyli na innowierców-muzułmanów. Pisze też z dumą o latach chwały dynastii Jagiellonów, która stała się pod koniec XV w. najpotężniejszą dynastią w Europie, gdyż jej członkowie panowali wówczas w wielu krajach.

Po Jagiellonach nastały znacznie gorsze czasy: cudzoziemscy monarchowie, elekcyjnie powoływani na tron przez różne koterie magnackie, powstania kozackie, potop szwedzki. Wojny ze Szwecją dla profesora Konecznego to wojny dynastyczne, o sukcesję: królowie z dynastii Wazów uporczywie i publicznie niepotrzebnie podkreślali swoje pretensje do korony szwedzkiej. Szczególnie negatywnie ocenił autor króla Zygmunta III, pozbawionego walorów politycznych, który wbrew narodowi prowadził wojny ze Szwecją i zawiązał sojusz z Habsburgami; opisana zdrada Radziwiłłów litewskich, którzy utrzymywali bliskie stosunki z dworem berlińskim z jednej strony, a bohaterstwo wodza Stefana Czarnieckiego z drugiej.

Osławione „liberum veto” i panowanie słabego pod względem kwalifikacji Jana Kazimierza, choć zwolennika rządów silnej ręki, na tle rządów dzielnego wodza Jana III Sobieskiego; no i znieważanie polskiego króla przez cesarza austriackiego, któremu przecież tzw. odsiecz wiedeńska uratowała skórę. Już ewidentnie wtedy niemiecki Austriak uważał polskiego władcę za „podczłowieka”, wcale nie przyszło to dopiero wraz z Adolfem.

Na zakończenie okresu przedrozbiorowej Polski Koneczny opisuje rządy kompromitacji na polskim tronie, jaką był Stanisław August Poniatowski, ingerencję trzech sąsiadów w sprawy polskie. Wreszcie rozbiory i okres porozbiorowy: rusyfikacja, germanizacja: ta ostatnia bezwzględna najbardziej w zaborze austriackim, gdzie spuszczono z tonu i osłabiono represje dopiero po węgierskiej Wiośnie Ludów (utworzenie tzw. Austro-Węgier).

Autor szeroko przedstawia postać i rolę Tadeusza Kościuszki w obronie polskości, okres napoleoński, twór zwany Królestwem Polskim i rolę pozytywną oraz negatywną polskiej emigracji. O ile pozytywnie wypowiada się na temat Powstania Listopadowego, o tyle bardzo krytycznie pisze o Powstaniu Styczniowym. Generalny ton jego wypowiedzi jest taki, że Powstanie Styczniowe było zrywem chybionym.

Profesor UJ, jakim był autor, ze zrozumiałych względów akcentuje rozwój życia naukowego w Polsce za Kazimierza Wielkiego i powołanie Uniwersytetu Jagiellońskiego, a potem załamuje ręce nad upadkiem nauki i kultury polskiej w czasach saskich i okresie rozbiorów.

Rozważania o Litwie, w której, według autora, Litwini stanowić mieli mniejszość, gdyż większość stanowili Rusini. Autor używa w swojej pracy pojęcia Letuwinów jako jednego z narodów Litwy.

Rozważań na tematy gospodarcze w książce jest raczej niewiele, jednak prof. Koneczny wyjaśnia w tych kategoriach przyczyny zahamowania rozwoju Polski w XVI w., kiedy to polski handel zbożem został zastąpiony przez potężniejsze dostawy zboża do Ameryki przez inne państwa.

Pierwsze wydanie książki ukazało się w 1889 roku, stąd rozważania, dotyczące kolejnych lat, to późniejsze dopiski.

Jest to znakomita książka, przedstawiająca naszą historię może nieco tradycyjnie, ale jednocześnie prawdziwie, bez uwarunkowań politycznych.

Przy okazji warto przypomnieć, że głośna, zwycięska bitwa z Niemcami w 972 roku miała miejsce pod Cedynią.

                                                                                              Jacek Potocki

Feliks Koneczny. „Dzieje Polski opowiedziane dla młodzieży.” Wydawnictwo „Zysk i S-ka”, Poznań 2017

W wydaniu nr 193, grudzień 2017, ISSN 2300-6692 również

  1. LEKTURY DECYDENTA

    Mistrzostwo słowa i opisów
  2. JUBILEUSZ SKLEPU

    5 lat Starej Mydlarni na Chmielnej
  3. WSPÓLNE CZYTANIE

    Głębokie spojrzenie na historię Polski
  4. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Tajemnice Kosmosu widziane z Ziemi
  5. Z KRONIKI BYWALCA

    Twórca nowoczesnego Azerbejdżanu
  6. Z KRONIKI BYWALCA

    Nowa rada PIW
  7. WIDZIANE Z OKSFORDU

    Wstyd za "patriotów"
  8. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Miłość i polityka
  9. MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE

    Świąteczne trendy ku uwadze decydentów
  10. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Wojna zimowa czyli talvisota
  11. CO SIĘ W GŁOWIE MIEŚCI

    Mętniactwo
  12. SALON PRASOWY IMR

    Świątecznie ze Starą Mydlarnią
  13. LEKTURY DECYDENTA

    GRU bez tajemnic
  14. WIATR OD MORZA

    Abstynent alkoholowy
  15. CO NAS CZEKA

    Kres doktryny neoliberalnej?
  16. PRAWA - WŁADZA - PROBLEMY

    Dehumanizacja politycznych eminencji
  17. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Mądre rozmowy z kogutem