Established 1999

TRAKTAT LIZBOŃSKI

18 maj 2008

Nowa rola Sejmu i Senatu

Wejście w życie Traktatu Lizbońskiego spowoduje zmianę roli Sejmu i Senatu choćby poprzez zwiększenie kompetencji parlamentu narodowego w procesie decyzjnym Unii Europejskiej. Od jakości polskiego lobbingu w Brukseli zależy nasza ranga w Unii oraz jakość życia obywateli nad Wisłą.


JAN BARCZ



Uwagi wstępne



Umocnienie pozycji parlamentów narodowych zaproponowane w Traktacie konstytucyjnym Unii Europejskiej i następnie z pewnymi modyfikacjami przejęte przez Traktat Lizboński należy do bardziej znaczących reform ustrojowych Unii Europejskiej. Ich realizacja może się przyczynić do podniesienia legitymacji demokratycznej Unii, a także uzyskania przez parlamenty narodowe mocnej pozycji w unijnych sprawach. Do parlamentów narodowych odnosi się szereg postanowień Traktatu Lizbońskiego oraz – przede wszystkim – dwa protokoły dołączone do Traktatu: Protokół w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej oraz Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności.


Traktat Lizboński wprowadza do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) nowy artykuł (art. 8c /nowy art. 12/), w którym wymienione są poszczególne elementy roli parlamentów narodowych w działaniu Unii:


„Parlamenty narodowe aktywnie przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania Unii:




  1. otrzymując od instytucji Unii informacje oraz projekty europejskich aktów prawodawczych Unii zgodnie z Protokołem w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej,



  2. czuwając nad poszanowaniem zasady pomocniczości zgodnie z procedurami przewidzianymi w Protokole w sprawie stosowania zasady pomocniczości i proporcjonalności,



  3. uczestnicząc, w ramach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w mechanizmach oceniających wykonanie polityk Unii w tej dziedzinie, zgodnie z artykułem 61c (nowy art. 79) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz angażując się w polityczną kontrolę Europolu i ocenę działalności Eurojustu, zgodnie z artykułami 69g (nowy art. 88) i 69 d (nowy art. 85) tego Traktatu,



  4. uczestnicząc w procedurach zmiany Traktatów, zgodnie z artykułem 48 (nowy art. 48) niniejszego Traktatu,



  5. otrzymując informacje na temat wniosków o przystąpienie do Unii, zgodnie z artykułem 49 (nowy art. 49) niniejszego Traktatu,



  6. uczestnicząc w międzyparlamentarnej współpracy między parlamentami narodowymi i z Parlamentem Europejskim, zgodnie z Protokołem w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej”.



Ogólne umocnienie pozycji parlamentów narodowych



Protokół w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej modyfikuje w znaczącym zakresie obecnie obowiązujące regulacje. Modyfikacje te obejmują następujące dziedziny.




  1. Rozszerzony i zmieniony zostaje mechanizm informowania parlamentów narodowych (tytuł I Protokołu): o ile obecnie parlamentom narodowym przekazywane są bezpośrednio dokumenty konsultacyjne Komisji (zielone księgi, białe księgi i komunikaty), natomiast projekty aktów prawnych za pośrednictwem odnośnych rządów, to Protokół przewiduje (art. 2) bezpośrednie przekazywanie projektów aktów prawnych Unii (aktów prawodawczych) również do parlamentów narodowych (paralelnie do przekazywania ich do rządów państw członkowskich) oraz rozszerza katalog dokumentów konsultowanych (ma on obejmować również roczny program prac legislacyjnych, wszelkie inne dokumenty dotyczące planowania legislacyjnego lub strategii politycznej, które są przedkładane przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu i Radzie – art. 1); również Trybunał Obrachunkowy zostanie zobowiązany do przesyłania swoich rocznych sprawozdań parlamentom narodowym (art. 7); w przypadku przesyłania parlamentom narodowym projektu aktu prawnego a umieszczeniem go w porządku dziennym Rady w celu przyjęcia lub zajęcia stanowiska w ramach procedury legislacyjnej (art. 4); jednocześnie projekt zawiera zobowiązanie do przekazywania parlamentom narodowym porządków dziennych posiedzeń Rady oraz protokołów posiedzeń, podczas których rozpatrywano projekty aktów prawnych (art. 5).



  2. Ustalono system monitorowania przestrzegania zasady subsydiarności przy formułowaniu projektów aktów prawnych: Protokół potwierdza ten system co do zasady (art. 3), odsyłając jednocześnie do Protokołu w sprawie stosowania zasad subsydiarności i proporcjonalności (patrz szczegółowo dalej).



  3. Ustanowiono kontrolę korzystania z tzw. procedury kładki: art. 6 Protokołu nawiązuje bezpośrednio do art. 48 (nowy art. 48) ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej (podjęcie przez Radę Europejską decyzji w sprawie odejścia w danym obszarze z trybu podejmowania decyzji jednomyślnie na rzecz większości kwalifikowanej oraz decyzji w sprawie zmiany procedury podejmowania decyzji – ze szczególnej na zwykłą (patrz szczegółowo dalej).



  4. Rozszerzono mechanizmy współpracy międzyparlamentarnej: Protokół (w Tytule II) wskazuje (art. 9), że Parlament Europejski i parlamenty narodowe wspólnie określają, jak „skutecznie” i „systematycznie” rozwijać współpracę parlamentarną w Unii Europejskiej (wyraźnie chodzi tu o kształtowanie różnych sposobów współpracy między parlamentami narodowymi oraz między parlamentami narodowymi a Parlamentem Europejskim). Niezależnie od tego w sposób bardziej elastyczny niż dotychczas określane są kompetencje Konferencji Komisji Wyspecjalizowanych w Sprawach Wspólnotowych (COSAC). Zgodnie z art. 10 może ona przedkładać Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Komisji projekty aktów prawnych w sprawach, które „uzna za właściwe” (obecnie obowiązują ograniczenia obejmujące taką kompetencją COSAC jedynie projekty aktów prawnych dotyczące Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości, mogące mieć bezpośredni wpływ na prawa i wolności jednostek lub na prawa podstawowe bądź czy zgodzą się na to państwa członkowskie); w podobnym zakresie COSAC może zgłaszać uwagi nawiązujące do przestrzegania zasady subsydiarności. Niezależnie od tego potwierdza się kompetencje COSAC do wspierania wymiany informacji między parlamentami narodowymi i Parlamentem Europejskim, w tym w ramach komisji wyspecjalizowanych, organizowania konferencji międzyparlamentarnych (ze szczególnym wskazaniem na zagadnienia Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, w tym Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony). Ten ostatni aspekt jest szczególnie istotny, ponieważ Traktat Lizboński (podobnie jak Traktat konstytucyjny) nie przewiduje jakiegokolwiek włączenia parlamentów narodowych w obszar Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa.



Mechanizm monitorowania zasady pomocniczości



Zasada pomocniczości została nieco zmodyfikowana w art. 3b (nowy art. 5) ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w stosunku do regulacji obecnie obowiązującej. Zmiany wprowadzane w tej dziedzinie w stosunku do obecnego stanu prawnego obejmują dwie podstawowe kwestie.


Po pierwsze – postanowienia Traktatu Lizbońskiego (idąc śladem Traktatu konstytucyjnego) precyzują treść zasady pomocniczości w stosunku do akapitu drugiego art. 5 TWE, włączając wyraźnie w zakres działania tej zasady „poziom regionalny i lokalny” w państwach członkowskich. Postanowienia Protokołu w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności dodają do tego stwierdzenia dalsze elementy, zobowiązując Komisję do konsultowania „wymiaru regionalnego i lokalnego” przygotowywanego aktu prawnego (art. 2) oraz zwracając uwagę na celowość konsultowania przez parlamenty narodowe przygotowywanej uzasadnionej opinii z „parlamentami regionalnymi mającymi kompetencje ustawodawcze” (art. 6). Dla efektywności tych postanowień istotne znaczenie mają gwarancje procesowe: Protokół podkreśla (art. 8, akapit pierwszy), że zasada pomocniczości stanowi ważny test w badaniu legalności aktów prawnych Unii stosowanie do art. 230 (nowy art. 263) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz – co stanowi regulację nową – przyznaje Komitetowi Regionów prawo wnoszenia skargi „przeciwko aktom prawodawczym”, które muszą być przez Komitet konsultowane (a więc dotyczącym spraw regionalnych i lokalnych).


Po drugie – Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności ustanawia mechanizm nadzorowania przestrzegania zasady pomocniczości. Mechanizm ten zawiera następujące podstawowe elementy:




  • Komisja przekazuje projekty „aktów prawodawczych” parlamentom narodowym równocześnie z ich przekazaniem „prawodawcy Unii” (obowiązek taki dotyczy odpowiednio Parlamentu Europejskiego, Rady Ministrów, grupy państw członkowskich podejmujących inicjatywę ustawodawczą, Trybunału Sprawiedliwości, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego).



  • Projekty tych aktów prawnych muszą zawierać uzasadnienie co do przestrzegania zasady pomocniczości i proporcjonalności; obowiązek taki istnieje również obecnie, Protokół w art. 5 określa jednak zasadnicze elementy takiego uzasadnienia (ocena skutków finansowych, ocena w świetle wskaźników jakościowych i „w miarę możliwości’ ilościowych, minimalizowanie obciążeń finansowych lub administracyjnych nakładanych na Unię, rządy krajowe, władze regionalne lub lokalne, podmioty gospodarcze i obywateli); tego rodzaju szczegółowe uzasadnienie ma na celu ułatwienie pracy parlamentom narodowym.



  • W ciągu ośmiu tygodni (przedłużono ten okres, Traktat konstytucyjny proponował bowiem sześć tygodni) od daty przekazania projektu aktu prawnego parlamenty narodowe mogą przyjąć „uzasadnioną opinię” stwierdzającą brak zgodności projektu z zasadą pomocniczości (art. 6 Protokołu). Tego rodzaju „uzasadnione opinie” mają dwojaki charakter, w zależności od liczby głosów parlamentów narodowych, wskazujących na sprzeczność projektu z zasadą pomocniczości (każdy parlament narodowy ma – w ramach omawianej procedury – dwa głosy, które rozkładają się w przypadku parlamentów dwuizbowych na obie izby lub też dzielone są „w zależności od narodowego systemu parlamentarnego”):




  1. jeżeli liczba „uzasadnionych opinii” stanowi co najmniej jedną trzecią liczby głosów przyznanych parlamentom (a jedną czwartą w odniesieniu do projektów odnoszących się do Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości, to projekt zostaje poddany jedynie „ponownej analizie”, a następnie może być podtrzymany, zmieniony lub wycofany (niezbędne jest uzasadnienie stosownej decyzji);



  2. jeśli natomiast liczba „uzasadnionych opinii” o sprzeczności projektu aktu prawnego z zasadą pomocniczości stanowi co najmniej zwykłą większość głosów przyznanych parlamentom narodowym, a projekt objęty jest zwykłą procedurą prawodawczą, to Komisja może w tym przypadku również postanowić o podtrzymaniu, zmianie lub wycofaniu projektu, ale jeśli podtrzyma projekt, musi przedstawić „uzasadnioną opinię” otwarta jest także droga do dalszej, istotnej procedury:




  • uzasadniona opinia Komisji (wraz z uzasadnionymi opiniami parlamentów narodowych) jest przekazywana Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, które mają je uwzględniać w toku zwykłej procedury prawodawczej;



  • dalszą konsekwencją wszczęcia takiej procedury jest to, że jeżeli przed zakończeniem pierwszego czytania w ramach zwykłej procedury prawodawczej (przypominającej obecną procedurę współdecydowania na mocy art. 251 TWE) większością głosów w Radzie (wynoszącą 55% liczby jej członków) lub większością głosów oddanych w Parlamencie Europejskim stwierdzonoby, że projekt aktu prawnego nie jest zgodny z zasadą pomocniczości, projekt taki nie byłby dalej rozpatrywany.



Wprowadzony mechanizm, rozwinięty w stosunku do proponowanego przez Traktat konstytucyjny (który nie przewidywał ostatniego etapu – możliwości przerwania zwykłej procedury prawodawczej), może stanowić istotny instrument blokowania decyzji Unii Europejskiej, budzących wątpliwości z punktu widzenia państw członkowskich. Należy zauważyć, że zablokowanie zwykłej procedury prawodawczej jest w tym trybie znacznie łatwiejsze: do zablokowania projektu aktu prawnego wystarczy zgromadzenie 55% liczby członków Rady (nie jest potrzebne spełnienie testu demograficznego – tym samym wzrasta możliwa liczba koalicji); odrzucić projekt aktu może również Parlament Europejski zwykłą większością oddanych głosów (w ramach zwykłej procedury prawodawczej Parlament decyduje większością kwalifikowaną). Wiele zależy jednak od parlamentów narodowych, one bowiem muszą wszcząć całą procedurę.



Inne możliwości oddziaływania parlamentów narodowych
na proces decyzyjny w Unii Europejskiej



Traktat Lizboński (idąc śladem Traktatu konstytucyjnego) zawiera również inne postanowienia wzmacniające rolę parlamentów narodowych:




  • Umocniono tzw. procedurę kładki, zwiększając tym samym elastyczność procesu decyzyjnego. Istota tego umocnienia polega na możliwości zmiany przez Radę Europejską procedury podejmowania decyzji przez Radę z jednomyślności na większość kwalifikowaną oraz przejścia ze specjalnej procedury prawodawczej na zwykłą procedurę prawodawczą. O zamyśle podjęcia przez Radę Europejską tego rodzaju decyzji muszą być jednak informowane parlamenty narodowe; jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od daty przekazania informacji nawet jeden parlament krajowy wyrazi sprzeciw wobec takiego zamiaru, decyzja nie może być podjęta (art. 48, nowy art. 48 ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej).



  • Umocniono (w stosunku do propozycji zawartych w Traktacie konstytucyjnym) kontrolę zastosowania tzw. procedury kładki w odniesieniu do prawa rodzinnego (art. 65 /nowy art. 81/ ust. 3 akapit ostatni Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). W przypadku, gdyby Rada miała zdecydować o rezygnacji ze specjalnej procedury prawodawczej w określonej dziedzinie prawa rodzinnego mającego skutki transgranicznej na rzecz zwykłej procedury prawodawczej, o zamierzonej decyzji muszą być powiadomione parlamenty narodowe; sprzeciw nawet jednego z nich (w ciągu sześciu miesięcy od powiadomienia) sprawia, że decyzja Rady nie może być podjęta.



  • Umocniono również kontrolę stosowania tzw. klauzuli elastyczności (art. 308 TWE) w stosunku do propozycji zawartych w Traktacie konstytucyjnym. Ten ostatni proponował jedynie (art. I-18 ust. 2), aby Komisja Europejska „zwracała uwagę” parlamentów narodowych na propozycje podjęcia decyzji w ramach klauzuli elastyczności; Traktat Lizboński wskazuje, że owo „zwracanie uwagi” odbywa się „w ramach procedury kontroli stosowania zasady pomocniczości” (art. 308 /nowy art. 352/ ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej); jeśli więc projekt decyzji byłby objęty zasadą pomocniczości, może zostać uruchomiona omówiona wyżej procedura jej przestrzegania.



  • Należy podkreślić stosunkowo szerokie kompetencje parlamentów narodowych w odniesieniu do Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (art. 69d /nowy art. 85/ i 69h /nowy art. 89/ Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej): procedura kontroli przestrzegania zasady pomocniczości działa w odniesieniu do aktów prawnych przyjmowanych w ramach współpracy sądowej w sprawach karnych i współpracy policyjnej. Parlamenty narodowe muszą być informowane o pracy Komitetu, który ma się zajmować wspieraniem i umacnianiem współpracy operacyjnej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego Unii, parlamenty krajowe mają uczestniczyć w ocenie działalności Europejskiego Urzędu na rzecz Wspierania Współpracy Sądowniczej (Eurojust) oraz Europejskiego Urzędu Policji (Europol).



  • Parlamenty narodowe muszą być informowane (art. 48 /nowy art. 48/ ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej) o inicjatywie wszczęcia zwykłej procedury zmiany traktatów stanowiących Unię (która odpowiada obecnej procedurze rewizji traktatów na mocy art. 48 TUE). Ponieważ w ramach tej procedury może być zwołany konwent (art. 48 /nowy art. 48/ ust. 3 TUE), parlamenty narodowe będą mogły w takim przypadku brać udział w określeniu zaleceń dla Konferencji Międzyrządowej przygotowującej zmianę traktatów.



  • Parlamentom narodowym musi być również notyfikowany wniosek państwa o przyjęcie do Unii Europejskiej (art. 49 /nowy art. 56/ akapit pierwszy TUE).


Należy krytycznie odnotować, że Traktat Lizboński nie zmienił niestety propozycji zawartych w Traktacie konstytucyjnym, wyłączających całkowicie możliwość monitorowania przez parlamenty narodowe działań podejmowanych w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa.


Wnioski dla Sejmu i Senatu RP




  1. Postanowienia Traktatu Lizbońskiego precyzują i radykalnie umacniają pozycję parlamentów narodowych w procesie integracji europejskiej. Należy zdecydowanie podkreślić ten kierunek proponowanej reformy, w dyskusji bowiem w Polsce nad Traktatem konstytucyjnym oraz w toku negocjacji nad Traktatem Lizbońskim aspekt ten umknął uwadze polityków, w tym parlamentarzystów. Obecnie, w toku procedury ratyfikacyjnej Traktatu Lizbońskiego, istotne jest, aby ten aspekt proponowanej reformy odpowiednio wyeksponować. Z drugiej strony należy zdawać sobie sprawę z tego, że wykorzystywanie przez Unię Europejską możliwości określonych przez Traktat Lizboński zależeć będzie jednak przede wszystkim od efektywności działania samych parlamentów narodowych oraz przygotowania ich deputowanych, a także od zakresu i efektywności mechanizmu współdziałania między parlamentem narodowym a rządem w ramach kompetencji własnej danego państwa członkowskiego. Z tego punktu widzenia należy wskazać na następujące główne wyzwania, jakie propozycje zawarte w Traktacie Lizbońskim stawiają przed Sejmem i Senatem.



  2. Istniejący mechanizm współpracy między Sejmem i Senatem a rządem należy generalnie ocenić pozytywnie. Jest to w obecnej sytuacji konstytucyjnoprawnej (mimo różnych zastrzeżeń) odpowiednia formuła zagwarantowania stosunkowo solidnej kooperacji w sprawach Unii Europejskiej. Również uregulowania merytoryczne ustawy należy ocenić pozytywnie: obejmują one najistotniejsze kwestie określone w dotychczasowej praktyce „starych” państw członkowskich: zagwarantowanie dopływu informacji Sejmowi i Senatowi (w tym o stanowisku określonego resortu w danej sprawie), udział w procesie stanowienia prawa wspólnotowego (zajmowanie stanowiska), usprawnienie procedury legislacyjnej w Polsce w celu implementacji unijnego prawa, możliwość oceniania kandydatur na najważniejsze stanowiska w instytucjach wspólnotowych. Rozwiązania zawarte w Ustawie z 11 marca 2004 r. o Współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (przy właściwej realizacji) zapewniają polskiemu parlamentowi – jeśli chodzi o udział w krajowym procesie decyzyjnym w ramach Unii Europejskiej – status „średnio słaby” (w stosowanej skali oceny statusu parlamentu narodowego, sporządzonej przez niemieckiego eksperta Andreasa Maurera). Wejście w życie Traktatu Lizbońskiego powinno jednak dać asumpt do przemyślenia istniejącego systemu, tym bardziej że nowe możliwości oddziaływania parlamentów narodowych na proces decyzyjny w Unii mogą być wykorzystane jedynie w przypadku radykalnego zwiększenia ich efektywności. Szczególnej aktualności nabierze również postulat określenia ram współdziałania Sejmu i Senatu z rządem w sprawach Unii Europejskiej w Konstytucji RP (postulat stosownej nowelizacji Konstytucji z 1997 r.).



  3. Można wskazać na następujące dziedziny, w których efektywność działania Sejmu i Senatu powinna zostać radykalnie umocniona, o ile możliwości stworzone przez Traktat Lizboński miałyby zostać wykorzystane:




  • wykorzystanie mechanizmu monitorowania zasady pomocniczości wymaga od parlamentów narodowych dużej sprawności (mimo przedłużenia terminu do ośmiu tygodni): konieczne jest – w przypadku wątpliwości co do przestrzegania tej zasady przez proponowany unijny akt prawny – nie tylko sporządzenie „umotywowanej opinii” (oraz zapewnienie współdziałania między Sejmem i Senatem – każda z izb będzie dysponowała jednym głosem), ale także zapewnienie współdziałania z parlamentami narodowymi innych państw członkowskich (tylko odpowiednia większość głosów parlamentów narodowych – „zwykła większość” – pozwala uruchomić dalszą procedurę, ułatwiającą blokowanie projektu aktu prawnego w Radzie lub w Parlamencie Europejskim) oraz z polskimi deputowanymi w Parlamencie Europejskim,



  • parlamenty narodowe zyskują potężny instrument kontrolowania procesu decyzyjnego w podstawowych sprawach ustrojowych Unii Europejskiej – korzystania z tzw. procedury kładki, podejmowania decyzji w ramach tzw. klauzuli elastyczności (w niektórych przypadkach sprzeciw nawet jednego parlamentu narodowego może zablokować zamiar podjęcia stosownej decyzji przez Radę Europejską lub Radę Unii Europejskiej). Korzystanie z tych instrumentów będzie wymagać wielkiej rozwagi i znajomości rzeczy oraz uważnego, bieżącego śledzenia dyskusji w ramach Unii; to z kolei będzie wymagać efektywnej, bieżącej współpracy z Radą Ministrów, polskimi eurodeputowanymi oraz parlamentami narodowymi pozostałych państw członkowskich,



  • szczególnie istotne są mechanizmy kontrolowania i monitorowania działalności Unii Europejskiej w ramach Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że monitorowanie np. działalności Europolu, Eurojustu czy Komitetu Koordynacyjnego (w którego ramach będą ustalane działania operacyjne i współpraca stosownych służb, w tym służb specjalnych) wymaga wiedzy specjalistycznej,



  • trzeba zwrócić uwagę na wiele nowych możliwości związanych z rozwojem współpracy między parlamentami narodowymi, umocnieniem roli COSAC, dopływem dokumentacji unijnej do parlamentów narodowych i pojawieniem się nowych form współdziałania. Wśród tych nowych form szczególne znaczenie należy przypisać współdziałaniu komisji wyspecjalizowanych oraz organizowaniu specjalnych konferencji na temat Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (która nadal jest wyłączona z systemu bezpośredniego monitorowania przez parlamenty narodowe).




  1. Po zidentyfikowaniu powyższych wyzwań pod adresem parlamentu narodowego (Sejmu i Senatu), wynikających z regulacji zawartych w Traktacie Lizbońskim, można wstępnie określić następujące postulaty ustrojowe, które zwiększyłyby efektywność obu izb oraz pozwoliły korzystać z możliwości stwarzanych przez ten traktat.




  • Niezbędne jest umocnienie statusu Komisji ds. Unii Europejskiej w obu izbach, zwłaszcza zaś możliwości ich samodzielnego działania w imieniu izb.



  • Powiązany z tym jest postulat sprecyzowania kompetencji wyżej wymienionej komisji po wejściu w życie Traktatu Lizbońskiego: kompetencja do wydawania „umotywowanych opinii”, ewentualnego blokowania tzw. procedury kładki czy decyzji w ramach zasady elastyczności – w pierwszym przypadku raczej komisje (maksymalnie osiem tygodni na podjęcie decyzji), w przypadku tzw. procedury kładki może izby jako całość (termin sześć miesięcy i sprawy wagi ustrojowej).



  • Pożądane jest zwiększenie aktywności innych komisji wyspecjalizowanych Sejmu i Senatu: w sprawach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa główną rolę powinny odgrywać komisje spraw zagranicznych (warto podkreślić, że Traktat Lizboński stwarza dobrą podstawę instytucjonalną dla rozwoju Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, w tym Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony, czego ilustracją może być ostatnia inicjatywa Francji w sprawie ustanowienia europejskich sił zbrojnych w ramach tzw. stałej współpracy strukturalnej).



  • W dziedzinie monitorowania procesu decyzyjnego i działalności Unii Europejskiej w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości niezbędne jest włączenie komisji sprawiedliwości oraz komisji służb specjalnych.




  1. Wejście w życie Traktatu Lizbońskiego powinno dać asumpt do wnikliwego przeanalizowania obecnego mechanizmu współdziałania Sejmu i Senatu z rządem, kompetencji obu izb w sprawach Unii Europejskiej oraz ich struktur administracyjnych. Większej aktualności nabiera postulat nowelizacji Konstytucji RP w tych dziedzinach. Należy również przemyśleć rozwiązania zawarte w Ustawie z 6 maja 2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Przedstawicielach RP w Komitecie Regionów. Komitet ten bowiem – po wejściu w życie Traktatu Lizbońskiego – zyska możliwość wnoszenia skarg w celu zbadania legalności unijnych aktów prawnych objętych jego kompetencją opiniodawczą. Współpraca organów samorządowych z rządem powinna zostać wzmocniona, a to zakłada większy wpływ stanowiska organów samorządowych na stanowisko rządu prezentowane w Radzie.


Jan Barcz


Tekst pochodzi z publikacji Instytutu Spraw Publicznych
pt. „Co warto, co należy zmienić w Polsce. Poprawa jakości demokracji w Polsce”,
pod redakcją
prof. Leny Kolarskiej-Bobińskiej.


www.isp.org.pl


W wydaniu 78, maj 2008 również

  1. UMACNIANIE DEMOKRACJI

    Wyzwania instytucjonalne i społeczne
  2. HANDEL WINEM

    Bezprawie w Internecie?
  3. STANOWIENIE PRAWA

    Model legislacji do wymiany
  4. TRAKTAT LIZBOŃSKI

    Nowa rola Sejmu i Senatu
  5. PEPSI INWESTUJE

    Linia w Michrowie
  6. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Rzetelność życia publicznego
  7. WYDARZENIA MIESIĄCA

    Polska, Europa, świat
  8. SZTUKA MANIPULACJI

    Kto się skusi