Established 1999

ROZWAŻANIA O WOLNOŚCI

1 lipca 2014

Paweł i Gaweł - 1.07

Jest rok 2014, lato, wakacje, urlopy, odpoczynek od obowiązków i zadań. Czy od wolności też? Czy słowo „wolność” należy gloryfikować i pożądać, czy też krytykować i odrzucać. Rozważania o wolności są jak najbardziej uprawnione i aktualne, gdyż wciąż zajmują łamy czasopism na całym świecie. „Wolność” robi karierę przede wszystkim w Polsce, bo to przecież 25 lat wolności, która przyszła z „Solidarnością” (4 czerwca 1989r, pierwsze w części wolne wybory). Świętujemy, a przy okazji słuchamy, podnoszącego na duchu przemówienia Baracka Obamy, prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (4 czerwca 2014 roku, Plac Zamkowy w Warszawie). Prezydent Polski, Bronisław Komorowski, wraz z prezydentem Niemiec, Joachimem Gauckiem, nadaje autostradzie A2 imię „Autostrady Wolności” – pisze Andrzej Zientara.

Narodowy Bank Polski podejmuje decyzję o kolekcjonerskiej emisji 5-złotowej monety okolicznościowej z serii „Odkryj Polskę”. Słowo „wolność” przewija się przez wszystkie okresy polskiej państwowości, także jako wyraz walki i działania na rzecz własnych oraz wolności innych narodów. „Za wolność waszą i naszą”. To hasło znajduje odzwierciedlenie, między innym, w następujących wydarzeniach:


* Przegranie przez księcia krakowskiego Henryka II Pobożnego, dowodzącego wojskami chrześcijańskimi, bitwy z mongolsko-tatarską białą ordą pod Legnicą (kwiecień 1241 rok),


* Zwycięstwo króla Jana III Sobieskiego pod Wiedniem (wrzesień 1683 rok), nad wojskami imperium osmańskiego, prowadzonymi przez wezyra Kara Mustafę.


* Cudzie nad Wisłą”, gdy polska armia pod wodzą marszałka Józefa Piłsudskiego i Szefa Sztabu Generalnego, generała Tadeusza Rozwadowskiego, robiła armię sowiecką pod Warszawą (sierpień 1920 rok), zatrzymując jej rewolucyjny marsz na Europę Zachodnią.


Słowo wolność słychać już także we wszystkich językach świata, a to za sprawą krwawych rocznic oraz niedawnych walk wolnościowych:


* Plac Niepodległości, Majdan w Kijowie – Ukraina (styczeń-luty 2014 rok),


* Plac Bramy Niebiańskiego Spokoju, Tian´anmen w Pekinie – Chiny (czerwiec 1989 rok)


* Plaże Sword, Juno Gold, Omaha i Utah w Normandii – Francja (czerwiec 1944 rok)


Ameryka, Europa, Azja, Bliski i Daleki Wschód odmieniają słowo wolność przez wszystkie przypadki, zerkając przy tym na światowy symbol jakim jest Statua Wolności w Nowym Jorku (1884-1886 rok, dar rządu francuskiego dla USA w stulecie uchwalenia Deklaracji Niepodległości).


Być może najstarszym w dziejach ludzkości zapisem pojęcia „wolność” jest słowo Ama-gi, przedstawione w sumeryjskim piśmie klinowym, w wolnym tłumaczeniu oznacza „powrót do matki”. Według Platona (427-347 p.n.e.), „wolność” to jest istnienie dobra, w którym dusza dla własnego doskonalenia chce uczestniczyć.


Descartes Rene-Kartezjusz (1596-1650, francuski filozof i matematyk) głosił, że „wolność” jest źródłem godności człowieka i tylko ona stanowi podstawę szacunku dla samego siebie.


U Immanuela Kanta (1724-1804, niemiecki filozof i prof. metafizyki) „wolność” stanowi warunek autonomii woli na gruncie moralności, jest wyłącznie postulatem praktycznego rozumu.


Dla Friedricha Hegla (1770-1831, niemiecki filozof) „wolność” pojmowana jest jako doznanie historyczno-genetyczne, gdyż świadomość doświadcza samego siebie poprzez filozofię i praktykę historyczną.


Karol Marks (1818-1863, niemiecki filozof i działacz rewolucyjny) twierdził, że „wolność” polega na tym, żeby państwo z organu stojącego ponad społeczeństwem przekształcić w organ temu społeczeństwu podporządkowany.


Według Friedricha Nietzsche (1844-1900 niemiecki filozof i poeta) tylko „nadczłowiek” posiada wolną wolę, wraz z siła twórczą. Takich przymiotów nie mają zwykli ludzie, którzy są uwikłani w starą moralność, więc nie mogą przekroczyć siebie i stać się wolnymi.


Wolność” w buddyzmie to oczyszczenie umysłu z negatywnych emocji, usunięcie egoizmu oraz rozwinięcie wszechobejmującego współczucia i intuicyjnej mądrości.


Według doktryny chrześcijańskiej, Bóg stworzył człowieka jako istotę rozumną, która jako wolna ma panowanie nad swoimi czynami. „Wolność” więc jest zakorzeniona w rozumie i woli co daje możliwość podejmowania dobrowolnych działań.


Polska to już 25 lat skoku cywilizacyjnego w dziedzinie gwarancji wolności i praw człowieka. Czy umiemy to jednak właściwie wykorzystywać i doceniać? W naszym kochanym kraju każdy obywatel, każda grupa społeczna i światopoglądowa co innego rozumie pod słowem „wolność”. Co kryje się pod tym słowem? Komu i do czego potrzebna jest wolność?


Aby spróbować dobrze opisać to pojęcie sięgniemy do skarbnicy ludzkiej wiedzy i myśli. Na początek trzeba uznać, że rozumienie tego pojęcia zależy od przyjętych koncepcji kulturowych, społecznych, moralnych, egzystencjalnych, ideowych i światopoglądowych.


Wolność” jest zagadnieniem filozoficznym, zakłada istnienie umysłu, duszy, czegoś co potrafi podejmować decyzję i jest przeciwieństwem ignorancji oraz uleganiu namiętnościom.


Wolność” to także brak przymusu, sytuacja w której można dokonać wyborów spośród wszystkich dostępnych opcji. Wolności nie można postrzegać tylko binarnie (jest lub jej nie ma), jest to pojęcie o szerokim spektrum użytkowym, od maksimum do minimum.


Oto wybrane spostrzeżenia i wypowiedzi osób o reprezentujących różne profesje, różne narodowości, funkcjonujących w odległych od siebie czasach i nieprzypadkowo zestawione:


* „Bez praw nie może być prawdziwej wolności”, Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572, pisarz polityczny epoki renesansu).


* „Nieposłuszeństwo jest prawdziwą podstawą wolności, posłuszni mogą być tylko niewolnicy”, Henry David Thoreau (1817-1862, amerykański pisarz i filozof).


* „Wolności nie można posiadać, nie można jej zużywać, trzeba ją stale zdobywać i tworzyć przez prawdę”, Jan Paweł II – Karol Wojtyła (1920-2005, polski duchowny, papież 1978-2005).


* „Geniusz ludzki może oddychać swobodnie tylko w atmosferze wolności”. John Stuart Mill (1806-1873, angielski filozof i ekonomista).


* „Ludzka wolność ludzi, polega zaledwie na tym, że człowiek zna swoje pragnienia, nie zna natomiast przyczyn, które je wywołują”, Baruch Spinoza (1632-1677, filozof niderlandzki).


* „Tylko słowo wolność potrafi mnie jeszcze porwać”, Andre Breton (1896-1966, francuski poeta i filozof).


* „Wolność jest niebezpieczna, ale większość ludzi jest w stanie polubić jej smak”, George R.R. Martin (1948-…, amerykański pisarz science fiction i fantasty).


* „Wolność jest zawsze dotknięta koniecznością kompromisu”, Zygmunt Baumam (1925-…, polski socjolog, filozof i eseista).


* „Wolność fascynuje i napawa lękiem, dlatego zmusza, by nasza postawa wobec niej nie była nieokreślona”, Józef Tischner (1831-2000, polski duchowny katolicki, filozof).


* „Wolność nie jest ulgą lecz trudem wielkości”, Leopold Staff (1878-1957, polski poeta).


* „Wolność to zdolność do samodyscypliny”, Georges Benjamin Clemenceau (1841-1929, francuski pisarz, lekarz, premier Francji w latach 1906-1909 i 1917-1920).


* „Nienawidzę wolności – zmusza do dokonywania wyborów”, Salvador Felip Jacint Dali (1904-1989, hiszpański malarz, surrealista).


* „Prawdziwa wolność jest wtedy, kiedy człowiek może decydować, jak chce żyć”, Hans Helmut Kirst (1914-1989, niemiecki pisarz).


* „Wolność polega na tym, aby śmiało rozpatrywać każdą sytuację w jaką pakuje nas życie i brać na siebie wszelką wynikłą stąd odpowiedzialność”, Jean-Paul Charles Aymard Sartre (1905-1980, francuski dramaturg, filozof, w 1964 roku odmówił przyjęcia nagrody Nobla w dziedzinie literatury).


* „Nadmierny wzrost wolności nie tylko prowadzi do niewoli, ale sam w sobie jest niewolnictwem” Henrich von Treitschke (1834-1896, niemiecki historyk, apologeta niemieckiego militaryzmu).


* „Naturalna dążność człowieka do wolności jest niezniszczalna, można ją zdławić, ale nie sposób zniszczyć”, Wasilij Siemionowicz Grossman (1905-1964, rosyjski pisarz, radziecki dysydent).


* „Wolność może polegać jedynie na tym, aby móc czynić to, czego się powinno chcieć, a nie być zmuszonym czynić tego, czego nie powinno się chcieć”, Montesquieu Charles Louis de Secondat (1689-1755, francuski filozof, pisarz epoki Oświecenia).


* „O! wolności jakież zbrodnie popełnia się w twoim imieniu”, Jean Marie Roland de la Platiere (1754-1793, francuska działaczka polityczna, ścięta podczas Rewolucji Francuskiej).


* „Nikt nie może żądać wolności dla siebie i nie chcieć bronić tej wolności dla innych”, Ayaan Hirsi Magan (1969-…, Holenderka somalijskiego pochodzenia, antyislamska publicystka, była członkini parlamentu holenderskiego).


* „Wolność! Ty najpierwsza z własności człowieka, bez której inne nikną i szczęście ucieka”, Adam Jerzy Czartoryski (1770-1861, polski pisarz, mąż stanu).


* „Rozumne oraz powszechne wykorzystanie posiadanej wolności to podstawa funkcjonowania bezpiecznego i zasobnego społeczeństwa obywatelskiego. Miarą wolności jest dbałość o finansowe zbilansowanie rynku i poprawność redystrybucji dóbr na rzecz likwidacji biedy”, Andrzej Zientara (1947- …, inżynier z wykształcenia, historyk i politolog z zamiłowania, autor felietonu).


W trakcie rozważań na temat „wolności”, przypomniała mi się wierszowana bajka autorstwa Aleksandra Fredry (1793-1876) „Paweł i Gaweł”.


Paweł i Gaweł w jednym stali domu,


Paweł na górze, a Gaweł na dole;


Paweł, spokojny, nie wadzi nikomu,


Gaweł najdziksze wymyślał swawole.




Ciągle polował po swoim pokoju:


To pies, to zając – między stoły, stołki


Gonił, uciekał, wywracał koziołki,


Strzelał i trąbił, i krzyczał do znoju.




Znosił to Paweł, nareszcie nie może:


Schodzi do Gawła i prosi w pokorze:



    – Zmiłuj się waćpan, poluj ciszej nieco,


    – Bo mi na górze szyby z okien lecą.



A na to Gaweł:


Wolnoć, Tomku,


           W swoim domku. –


Cóż było mówić? Paweł ani pisnął,


Wrócił do siebie i czapkę nacisnął.




Nazajutrz Gaweł jeszcze smacznie chrapie,


A tu z powały coś mu na nos kapie.




Zerwał się z łóżka i pędzi na górę.


Sztuk! puk – Zamknięto. Spogląda przez dziurę.




I widzi … Cóż tam? Cały pokój w wodzie,


A Paweł z wędką siedzi na komodzie.


Co waćpan robisz? – Ryby sobie łowię.


Ależ, mospanie, mnie kapie po głowie!



A Paweł na to: – Wolnoć, Tomku,


          W swoim domku.




Z tej to powiastki morał w tym sposobie:


Jak ty komu, tak on tobie.


Poeta wprowadza do swojej bajki słówko „wolnoć” zamiast słowa „wolność”. W wieku XIX, kiedy to żył i tworzył poeta słowo wolność niewiele znaczyło. Było pojęciem zbędnym, a nawet szkodliwym dla ówczesnych demagogów i dyktatorów, którzy wymagali jedynie aby rządzeni byli im posłuszni i podporządkowani ich woli.


Aleksander Fredro tworząc „Pawła i Gawła” kierował do współobywateli przesłanie, morał „jak ty komu, tak on tobie”, poprzez wprowadzenie do tekstu bajki właśnie słówka „wolnoć”. Słówko to należy interpretować jako wskazanie, że do wolności osobistej mają wszyscy prawo i wszyscy muszą to prawo równo przestrzegać. Jeżeli „wolnoć tobie, to także wolnoć mi”, jeżeli ty mi robisz przykrość i nie liczysz się z moją wolnością, to i ja ma prawo postępować podobnie.


Poeta pisząc bajkę zwracał uwagę, że bezrozumne i szkodliwe dla innych postępowanie może się szybko obrócić przeciw szkodnikom. Być może myślał także o zasadzie sprawiedliwości. Bowiem dla wspólnego dobra i dobrego współdziałania oczekujemy pełnej wzajemności w świadomym ograniczaniu swych praw wolnościowych.


ANDRZEJ ZIENTARA

W wydaniu nr 152, lipiec 2014, ISSN 2300-6692 również

  1. AUKCYJNY RYNEK SZTUKI

    Dobry czas - 25.07
  2. MLECZARSTWO W POLSCE I W EUROPIE

    Bieluch ma się dobrze - 22.07
  3. UDAREMNIONE ATAKI NA BANKI

    Jak pół miliarda złotych nie trafiło do złodziei - 22.07
  4. WIATR OD MORZA

    Ornitologia i polityka - 15.07
  5. BRANŻA PALIWOWA

    Koncesjonowanie paliw ciekłych - 9.07
  6. HAJOTY PRESS CLUB

    Dziennikarskie tajemnice - 8.07
  7. SPÓŁDZIELCZOŚĆ ROLNICZA ZIEMI CHEŁMSKIEJ

    Od księdza Staszica do Bielucha - 7.07
  8. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Stare pieniądze - 24.07
  9. TP NR 30

    Wygrałem z demonem - 23.07
  10. Z KRONIKI BYWALCA

    Koniec misji ambasadora - 7.07
  11. LEKTURY DECYDENTA

    Konfucjanizm - 21.07
  12. WYŁUDZENIA PODATKOWE

    Przestępczość w obrocie paliwami - 2.07
  13. RYNEK PRACY

    Brak pracowników fizycznych i inżynierów - 2.07
  14. ROZWAŻANIA O WOLNOŚCI

    Paweł i Gaweł - 1.07
  15. DECYDENT SNOBUJĄCY

    Czwartek, 31.07 – Szkoły sumienia
  16. W OPARACH WIZERUNKU

    Niewolnicy troski - 4.07
  17. I CO TERAZ?

    Kamienie poszły w ruch - 9.07
  18. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Polityka nad gospodarką - 1.07