Established 1999

POLSCY ZAPOMNIANI NOBLIŚCI

26 maja 2013

Dlaczego o nich się nie mówi? - 26.05

Na początek zagadka… Jak Państwo myślicie, ilu mamy laureatów Nagrody Nobla? Stawiam worek dolarów przeciwko jednemu orzechowi, że wymienicie co najwyżej sześcioro z nich. I bardzo dobrze, ale… Kilka dni temu mój przyjaciel, Andrzej Kubasiewicz, przysłał mi mejlem list, który też jemu ktoś przysłał, a temu komuś jeszcze ktoś inny. Przypomniał mi on sprawę, o której w ciągu minionych lat kilkakrotnie to tu, to tam przypominałem i o którą kilkakrotnie się upominałem… – pisze Marek J. Zalewski.

Polskie źródła podają, że jest tylko sześciu polskich laureatów Nagrody Nobla: Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Maria Skłodowska-Curie (znana na świecie jako Marie Curie), Lech Wałęsa, Czesław Miłosz i Wisława Szymborska. A tymczasem… Wygląda na to, że zapomnieliśmy o… dziesięciu innych polskich laureatach Nagrody Nobla! Wszyscy oni urodzili się na ziemiach polskich pod zaborami, albo w Polsce, już po odzyskaniu przez nią niepodległości.


Warto przypomnieć polskich noblistów, o których ich ojczysta Polska nie pamięta:


1) Tadeusz Reichstein (1897-1996) urodzony we Włocławku chemik, w 1950 roku otrzymał Nagrodę Nobla z medycyny i fizjologii za odkrycie kortyzonu.


2) Izaak Singer (Isaac Bashevis Singer) (1904-1991) urodzony w Leoncinie nieopodal Warszawy, w Polsce mieszkał do 1935 roku, w 1978 roku otrzymał Nagrodę Nobla z literatury.


3) Józef (Joseph) Rotblat (1908-2005) urodzony w Warszawie, w 1938 roku na Uniwersytecie Warszawskim otrzymał doktorat z fizyki, dwa lata później wyjechał do Wielkiej Brytanii, w 1995 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za wysiłki w celu zredukowania broni jądrowej na świecie. Józef Rotblat całe życie mówił po polsku i podkreślał, że jest Polakiem z brytyjskim paszportem. Protestował przeciwko zapisywaniu jego imienia jako „Joseph”


4) Mieczysław Biegun (Menachem Begin) (1913-1992) urodzony w Brześciu nad Bugiem, opuścił Polskę w 1940 roku, został szóstym premierem Izraela, w 1979 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za podpisanie traktatu z Egiptem.


5) Leonid Hurwicz, urodzony w 1917 roku, od 1919 roku mieszkał w Warszawie, gdzie ukończył studia prawnicze, w 1940 roku wyjechał do USA, w 2007 roku otrzymał Nagrodę Nobla z ekonomii.


6) Szymon Perski (Szimon Peres) urodzony w 1923 roku w Wiszniewie (województwo wileńskie), wyjechał z Polski w 1934 roku, został dziewiątym prezydentem Izraela, w 1994 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.


7) Jerzy Szarpak (Georges Charpak) urodzony w 1924 roku w Dąbrowicy (województwo wołyńskie), wyjechał do Francji w 1931 roku, otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki w 1992 roku.


8) Andrzej Wiktor Schally (Andrew Viktor Schally), urodzony w 1926 roku w Wilnie, syn generała Kazimierza Schally, szefa gabinetu prezydenta RP Ignacego Mościckiego, po wybuchu II wojny światowej wyjechał z Polski, otrzymał Nagrodę Nobla z medycyny w 1977 roku.


Schally pochodził z żydowsko-szwedzko-francusko-polskiej rodziny o nieokreślonej przynależności religijnej. Według rasowych kryteriów nazizmu był tzw. „mieszańcem” i groziła mu śmierć. Ocalał z masakry Holocaustu ukrywając się w Rumunii w środowisku polskich Żydów.


9) Roald Hoffman, urodzony w 1937 roku w Złoczowie (województwo lwowskie), wyemigrował do USA w 1949 roku, otrzymał Nagrodę Nobla z chemii w 1981 roku, od 1965 roku do dzisiaj pracuje na Cornell University w USA.


10) Izaak Izydor Rabi, urodzony w Rymanowie (w jego anglojęzycznych notkach biograficznych Rymanów, który Rabi odwiedził w 1971 roku, widnieje jako miasto leżące w Austrii z uwagi na rozbiory) w 1898 r. – Nobel z fizyki w 1944 r. za metodę mierzenia właściwości magnetycznych jąder atomowych; współtwórca bomby atomowej.


Dlaczego Polska nie uważa tych noblistów za Polaków? Ośmiu z nich (Rabi urodził się jako poddany cesarza Austrii i wyjechał do USA jako roczne dziecko, a Reichstein, poddany cara Rosji, mieszkał przez blisko osiem lat w Kijowie, gdzie jego ojciec pracował jako inżynier, zanim rodzina wyemigrowała do Szwajcarii) posiadało obywatelstwo polskie i zdobywało w Polsce wykształcenie. Język polski był dla nich językiem macierzystym lub drugim najważniejszym.


Trzeba pamiętać, że Skłodowska-Curie nigdy nie miała polskiego obywatelstwa (początkowo była obywatelką Rosji, potem Francji). Czesław Miłosz przez wiele lat posiadał tylko obywatelstwo litewskie, a pisał głównie w języku angielskim. Wiele jego wypowiedzi wskazuje, że uważał się za Litwina, mówiącego po polsku.


Dlaczego Polska przyznaje się do Skłodowskiej i Miłosza, a nie przyznaje się do Rabiego, Reichsteina, Singera, Rotblata, Szarpaka, Hurwicza, Perskiego, Bieguna, Schally’ego i Hoffmana? Myślę, że warto przywrócić nam wszystkim pamięć o tych wybitnych uczonych, wywodzących się z polskich rodzin żydowskich.


MAREK J. ZALEWSKI

W wydaniu nr 138, maj 2013 również

  1. POLSCY ZAPOMNIANI NOBLIŚCI

    Dlaczego o nich się nie mówi? - 26.05
  2. PARADOKS EASTERLINA

    Przełom w definicji szczęścia - 23.05
  3. IMR ADVERTISING BY PR

    Bieluch Media Tour
  4. KRONIKA BYWALCA

    Hołd bohaterom - 21.05
  5. KORZYSTANIE Z E-BOOKÓW

    Czy możemy je drukować, kopiować, pożyczać - 21.05
  6. OBALANIE MITÓW

    Czym naprawdę jest Public Relations - 20.05
  7. REKORDOWA AUKCJA W SOTHEBY`S

    "Domplatz, Mailand" za 37,1 mln USD - 17.05
  8. POLSKA W EUROLANDZIE

    Pięć lat bezczynności - 15.05
  9. NIE TAKI PROSTY BIZNES

    Zyski z posiadania nieruchomości - 9.05
  10. SMAKI DEGUSTATORÓW

    To jest dobre
  11. NA WSCHODNIM SZLAKU

    Odkrywanie kontrastów - 6.05
  12. KUPIĆ I CZYTAĆ

    "Tygodnik Powszechny" nr 21 - 22.05
  13. KATASTROFY LOTNICZE

    Paradoksalne błędy pilotów - 3.05
  14. LEKTURY DECYDENTA

    Poloneza czas kończyć - 2.05
  15. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Tajemnica Całunu Turyńskiego odkryta - 22.05
  16. WINO BORDEAUX 2012

    Pić czy inwestować? - 2.05
  17. DECYDENT SNOBUJĄCY

    Piątek, 31.05 – W białych rękawiczkach
  18. SZTUKA MANIPULACJI

    Rodzaje wymówek - 2.05
  19. SIŁA POLITYKI

    Cel łez - 31.05
  20. I CO TERAZ?

    Czytajmy poetów, ale zanim..., a nie gdy... 22.05
  21. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Ojciec nowoczesnego Azerbejdżanu - 18.05
  22. ŁUPKI I POLITYKA

    Emocje i nadzieje w Polsce - 2.05