Established 1999

LEKTURY DECYDENTA

1 sierpnia 2016

Ocalić od zapomnienia

Eugeniusz Bodo był, bez wątpienia, filarem polskiego filmu i kabaretu przed wojną, ale ta książka jest właściwie bogatą historią polskiego kabaretu okresu międzywojennego.

Niestety, znakomity polski kabaret skończył się wraz z pierwszymi salwami II wojny światowej, mimo pewnych prób jego wskrzeszenia potem we Lwowie, w armii gen. Andersa czy wreszcie w środowisku polskiej emigracji w Londynie.

Autorka przypomina, że pierwsze polskie kabarety i teatrzyki rewiowe powstały jeszcze przed pierwszą wojną światową pod rozbiorami i aby uniknąć ingerencji cenzury, w ich programach unikano tekstów oraz aluzji politycznych.

Kabaretów było wiele, rodziły się i znikały, najczęściej z powodu klapy finansowej. Autorka je wymienia i podaje adresy, gdzie one się wówczas mieściły; dzisiaj w tym miejscu są już inne gmachy, a w nich inne instytucje czy teatry. Najtrudniejszy okres dla rozrywki i obiektów kulturalnych to lata 1933-34 czyli lata ogólnoświatowego kryzysu ekonomicznego. Ludzie, z braku pieniędzy, nie chodzili do teatrów, które bankrutowały i zamykały swe podwoje.

I te nazwiska… Wówczas wabiły one miliony wielbicieli. Czy dzisiaj nadal się je pamięta? Autorów tekstów się raczej pamięta: Tuwim, Lechoń, Brzechwa czy Leśmian, gdyż jeszcze uczymy się o nich w szkole na lekcjach języka polskiego. Pytanie powstaje, jak długo jeszcze, skoro nie są to koryfeusze ani literatury łagrowej, ani martyrologicznej.

A nazwiska wykonawców? Jeszcze pamięta się aktorów, którzy występowali w kraju po wojnie: Adolf Dymsza, Mira Zimińska-Sygietyńska czy Ludwik Sempoliński oraz Mieczysław Fogg. Ale tych, którzy nie wrócili po wojnie do kraju, raczej się już nie pamięta, no może z wyjątkiem Renaty Bogdańskiej czyli Ireny Anders wspominanej dość często w kontekście politycznym.

Dla większości gwiazd przedwojennego kabaretu okres świetności się skończył w momencie wybuchu wojny, z wyjątkiem Hanki Ordonówny, wymienianej często przy okazji wędrówki dzieci polskich z radzieckich łagrów do Palestyny, Libanu czy Persji. Pamięci o nich nie uratowały występy w „Podwieczorku przy mikrofonie”, nadawanym całymi latami przez Radio „Wolna Europa”.

Dlatego warto schylić czoło przez autorką za jej trud przypomnienia Polakom tych słynnych i mniej słynnych autorów, kompozytorów i aktorów przedwojennych polskich kabaretów, którzy zostali na emigracji, z trudem wiązali koniec z końcem, jako magazynierzy, księgowi, rolnicy czy chłopcy hotelowi.

Autorka przypomina lata ich wspaniałości w kabaretach, wysokie gaże i miłostki. Niektórym poświęciła odrębne eseje. Ciekawe, że tytułowy Eugeniusz Bodo był Szwajcarem i kiedy znalazł się w ZSRR, by się wydobyć stamtąd, okazał wzorem prezydenta Mościckiego paszport szwajcarski. O ile Ignacego Mościckiego Rumuni zwolnili na podstawie tego paszportu z internowania, Bodo został uznany w ZSRR za szwajcarskiego szpiega i wysłany do łagru, w którym zmarł 7 października 1943 roku.

Niekwestionowanym walorem książki są fragmenty autentycznych recenzji z przedwojennych występów gwiazd, kopie plakatów i zdjęcia bohaterów książki.

Jacek Potocki

Anna Mieszkowska „Bodo wśród gwiazd”. Wydawnictwo „Marginesy”, Warszawa 2016

W wydaniu nr 177, sierpień 2016, ISSN 2300-6692 również

  1. LEKTURY DECYDENTA

    Wiara i nauka
  2. TURCJA W SYRII

    Wszyscy ze wszystkimi i przeciw wszystkim
  3. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Zbrodnia w Niemczech
  4. KLIMAT, GŁUPCY!

    Nieświadomie tracimy oddech
  5. A PROPOS...

    ...jednego człopczyka
  6. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Wierni tradycji Adolfa
  7. EKONOMIA POLITYCZNA

    Kto rozstawia pokemony?
  8. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Czarowna Azja
  9. ZAGADKI AMERYKAŃSKIE

    Szkoda, że nie Joe Biden
  10. DECYDENT SNOBUJĄCY

    Dwa pomysły
  11. AMERYKAŃSKA POLITYKA

    Nieufność i katalogi obietnic
  12. LEKTURY DECYDENTA

    Holmes jako Xango
  13. AMERYKAŃSKI SPISEK

    Trump ich i nie ich
  14. DZISIAJ W AMERYCE

    Trump, czyli słoń w składzie porcelany
  15. Z KRONIKI BYWALCA

    Nowa instytucja kultury
  16. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Czwarta część trylogii
  17. I CO TERAZ?

    Trump - schodami w górę, schodami w dół
  18. WIATR OD MORZA

    Zacheusz
  19. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Musimy sobie pomóc sami
  20. A PROPOS...

    ...dopingu
  21. HAJOTY PRESS CLUB

    Parasolek malowanie
  22. KTO ZARZĄDZA DEMOKRACJĄ

    Polska industrialnym gettem kapitału zagranicznego
  23. WIATR OD MORZA

    Roundabout
  24. LEKTURY DECYDENTA

    Ocalić od zapomnienia
  25. W OPARACH WIZERUNKU

    Popkulturowi celebranci