Established 1999

BIBLIOTEKA DECYDENTA

4 maja 2015

Dyskretny urok arystokracji - 24.05

Rzeczywiście, tej grupie społecznej żyło się luksusowo: pałace oraz eleganckie rezydencje i tu, i tam, setki tysięcy dochodowych hektarów, podróże, rauty, jak się ktoś chciał uczyć to i studia za granicą.


Krótko mówiąc: żadnych ograniczeń. Jednocześnie działalność charytatywna, zarówno skierowana do wszystkich jak i do własnych chłopów. Ale tak było tylko w czasach pokoju. Hrabina Joanna Potocka ze słynnej i bardzo wpływowej polskiej rodziny arystokratycznej w swoim dzienniku przedstawia życie polskiej arystokracji na kresach w czasach Wielkiej Wojny, czyli I wojny światowej oraz rewolucji bolszewickiej w Rosji. Jak mówi o tych wydarzeniach, tytuł dziennika jest jasny: przeszłość bezpowrotnie odeszła. Już jest inna konwencja: pogromy i rozboje ze strony Ukraińców, „wizyty” żołnierzy niemieckich i austriackich czyli czyste rabunki. I niepewność jutra.


W tej książce arcyważny jest wstęp, w którym Grażyna Rolak wprowadza niezorientowanych czytelników w arkana życia arystokracji; ważne są też przypisy tego samego autorstwa: jest to wspaniały wynik benedyktyńskiej pracy naukowca: pani Grażyna Rolak nie pominęła żadnego nazwiska, nie przepuściła żadnej nieścisłości czy niedopowiedzenia. Bez wyjaśnień zawartych w przypisach czytelnik mógłby się po prostu pogubić w powodzi faktów i osób. Zresztą każda książka wydana przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich, czyli Ossolineum, charakteryzuje się ponadstandardową starannością i kompetencją opracowania.


Arystokracja polska utrzymywała między sobą bardzo bliskie stosunki, przesiąknięte duchem głębokiej solidarności: członkowie rodów arystokratycznych w zasadzie zawierali związki małżeńskie wyłącznie między sobą, bywali u siebie i wspierali się w trudnych chwilach.  W zaborze rosyjskim „trzymali z władzą” czyli służyli blisko cesarza i jego rodziny. W zamian władza nie ruszała ich majątków i nie działała w kierunku osłabienia ich potęgi gospodarczej. Problemy się zaczęły, gdy rozpoczęła się wojna: trzeba było uciekać z majątków, nierzadko pod obstrzałem artyleryjskim. Autorka nie ukrywa, że władze rosyjskie starały się pomagać rodzinom na szczycie społecznej hierarchii poprzez ułatwienia transportowe czy paszportowe.


Prawdziwe problemy zaczęły się wraz z upadkiem cesarstwa i wybuchem Rewolucji Październikowej. Joanna Potocka ukazuje w prowadzonym przez siebie dzienniku, że tu już nie było żartów: z jednej strony polska arystokracja była atakowana przez Ukraińców, którzy traktowali „polskich panów” jako okupantów i mordowali ich według później zastosowanego „standardu wołyńskiego”, z drugiej strony żołnierze bolszewiccy i władze bolszewickie w warunkach powszechnego chaosu tępili ich jako krwiopijców. Liczne przykłady są podane w dzienniku. Przykłady te mogą mieć odniesienie do czasów dzisiejszych; jak potoczyłyby się losy Rosji, gdyby w tym kraju dzisiaj doszło do rewolucji i rozpoczęłyby się tam rządy tzw. czerni?


Na marginesie tych osobistych, a jakże tragicznych przeżyć, Joanna Potocka, która jest raczej daleko od polityki, komentuje aktualne wówczas wydarzenia polityczne, m.in. rokowania pokojowe między bolszewikami a Niemcami, zakończone tzw. Pokojem Brzeskim, aktywność marszałka Józefa Piłsudskiego w pierwszych dniach niepodległości Polski, czy podaje charakterystyki ówczesnych polskich polityków.


Jej wątpliwym bohaterem stał się premier Ignacy Jan Paderewski, a zwłaszcza jego ambitna małżonka. Wiele słów poświęca kwestii agrarnej w Polsce czyli reformie rolnej, problemom w stosunkach polsko-czeskich, czy też wrzeniu rewolucyjnemu w Polsce, w Zagłębiu i Tarnobrzegu. Interesujące są jej rozważania na temat tzw. Węgierskiej Republiki Rad, pod wodzą Beli Kuna oraz na temat Ukrainy, jakże aktualne w czasach dzisiejszych.


Bardzo wartościowa książka, która nie tylko ujawnia tajemnice polskich rodzin arystokratycznych, ale również jest zapisem ważnych wydarzeń tamtej epoki.


                                                                                                    Jacek Potocki


Joanna Potocka, Dziennik z lat 1914-1919. „Wszystko, co kochałam.” Wydawnictwo „Zakład Narodowy im. Ossolińskich” Wrocław 2014


Jamie Grey – 11.05


Nie ma wątpliwości, że film „Pięćdziesiąt twarzy Greya” jest dużym wydarzeniem w światowym kinie w ostatnich latach. Książka zawiera historię kariery i profil osobowości odtwórcy roli tytułowej, Jamiego Dornana. Jednak najbardziej interesującą częścią książki są opisy świata filmowego w Wielkiej Brytanii i USA, gdzie nierzadko najbardziej popularnymi aktorami są wykonawcy miałkich ról w jeszcze bardziej miałkich serialach telewizyjnych, zresztą w Polsce raczej mało znanych lub zupełnie nieznanych. Zwłaszcza pasjonujące są fragmenty tego dziełka o selekcji do głównych ról: kandydaci nie muszą być sławni, profesjonalnie perfekcyjni czy szczególnie wykształceni. Chodzi o to, by spodobali się szefom wytwórni filmowych, którzy kalkulują już w czasie przesłuchań, czy film w określonej obsadzie przyniesie zyski czy też okaże się finansową klapą.


Przy okazji, książka pomaga czytelnikowi pojąć, dlaczego aktorzy są niestali w uczuciach i nierzadko pozostają w nieformalnych, często zmienianych związkach. Otóż, jednym z kryteriów decydujących o wyborze tego czy innego kandydata na odtwórcę głównej roli jest kwestia, czy między nim, a główną partnerką „wytworzy się chemia” na planie filmowym. Ten element, podsycany przez media, jest szeroko rozważany publicznie. I tu z Dornanem nigdy pewności nie było, gdyż w przeciwieństwie do większości swoich kolegów z branży (np. dość szeroko opisany jest przykład dość znanego w Polsce Colina Farrella, który ma zupełnie inny charakter), Irlandczyk jest człowiekiem skromnym i ukierunkowanym rodzinnie.


Kariera Jamiego nie była łatwa. Po pierwsze, był on najpierw wziętym, bardzo przystojnym i seksownym modelem, co go już na wejściu dyskwalifikowało, jako aktora, gdyż zachodni światek filmowy nie lubi outsiderów, po drugie, wszelkie związki z paniami z branży oznaczały dla obu stron gehennę na płaszczyźnie współzawodnictwa, by jednoznacznie rozstrzygnąć, kto jest bardziej sławny. Stąd Dornan przez całe lata nie mógł wyjść z cienia swojej pierwszej partnerki, która była sławną aktorką wtedy, kiedy on stawiał pierwsze kroki w filmie. Ciężka praca, samodoskonalenie, unikanie skandali i przywiązanie do rodziny pomogły mu we wspinaczce na najwyższe szczyty kunsztu filmowego.


Wiele złego aktorom wyrządzają media, tworząc sztuczne skandale wokół nich, czy roztrząsając bez żenady ich życie prywatne. Trzeba mieć naprawdę mocny charakter, by sobie z tym poradzić na co dzień.


Jamie Dornan, bez wątpienia, jest dzisiaj już gwiazdą światowego kina, między innymi dzięki filmowi „Pięćdziesiąt twarzy Greya”, dlatego książka jest atrakcją dla jego wielbicielek. Autorka, wprawdzie oparła swoją publikację na wcześniej opublikowanych wywiadach, udzielonych mediom przez Dornana i jego przyjaciół oraz bliskich, ale książkę czyta się!!!


                                                                                              Jacek Potocki


 


Alice Montgomery, ”Jamie Dornan: Wszystkie jego twarze.” Tłum. Bartłomiej Madejski i Tomasz Szlagor. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2015


*********


Ars longa… – 4.05


Jestem pod nieustannym wrażeniem serii „Arcydzieła malarstwa”, wydawanej od lat przez wielce zasłużone dla promocji sztuki wydawnictwo „Arkady”. W serii tej ukazało się już kilkanaście luksusowych albumów, pokazujących zasoby m.in. Muzeum Watykańskiego, Luwru, Muzeum Prado, Ermitażu, Muzeum Narodowego w Warszawie czy Muzeum Narodowego w Krakowie.


Najnowszy album zawiera zbiory malarstwa słynnej Pinakoteki Brera w Mediolanie, która od przeszło 200 lat gromadzi i udostępnia kolekcję najwybitniejszych dzieł artystów włoskich i zagranicznych, powstałych w XII-XX w. W części opisowej przedstawiona została historia galerii i jej kolekcji, stale uzupełnianej w drodze zakupów całych kolekcji prywatnych, zapisów testamentowych oraz darowizn.


Głównie zaprezentowano dzieła włoskich mistrzów, jako że pinakoteka niejako koncentruje się na włoskim malarstwie. Na kartach albumu widać wspaniałe pod względem technicznym reprodukcje obrazów Tycjana, Rafaela Santi, Giovanniego Belliniego, Caravaggia i dwóch Canalettów, wuja i siostrzeńca (tak, siostrzeniec, to ten słynny twórca obrazów z Warszawy, który zresztą w Warszawie zmarł). Ale są i obrazy zagranicznych malarzy: van Dycka, Rubensa czy Serge’a Poliakoffa. Obok obrazów można podziwiać znajdujące się w pinakotece freski, pochodzące z rezydencji świeckich jak i z obiektów sakralnych.


Interesujący jest przekrój historyczny dzieł: Średniowiecze to obrazy, tryptyki i poliptyki o charakterze jednoznacznie religijnym, tchnące ascezą, przedstawiające wizerunki Boga, Matkę Bożą i świętych. Odrodzenie, począwszy od Quatrocenta, to w założeniu te same postacie, ale przedstawiane już śmielej, bliżej człowieka, nierzadko obrazy z tego okresu zawierają pewne elementy znane z mitologii rzymskiej i greckiej. Późniejsze epoki charakteryzują portrety dostojników świeckich, martwe natury czy krajobrazy. Oczywiście, zawsze wśród dzieł sztuki znaleźć można obrazy o treści religijnej, ale one już tak nie dominują. Niektóre z dzieł „świeckich” są dość śmiałe, jak na czasy ówczesne: np. „Weneccy kochankowie”, „Parisa Bordone”, a obrazy powstałe w XIX w. to prawie akty, no, może półakty.


Album, jak wspomniałem wyżej, został wydany w bardzo luksusowej formie, jak wszystkie albumy z tej serii: wspaniałe reprodukcje, kredowy papier, okładka z obwolutą i na dodatek w futerale.


Wspaniały prezent dla maturzystów, który może zachęcić ich do bliższego obcowania ze sztuką.


Jacek Potocki


Rosella Lauber „Pinakoteka Brera w Mediolanie”. Tłum. Hanna Borkowska. Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 2014

W wydaniu nr 162, maj 2015, ISSN 2300-6692 również

  1. KLĘSKA BRONISŁAWA KOMOROWSKIEGO

    Nikt stał się kimś - 24.05
  2. KONFEDERACJA LEWIATAN

    Rosną płace realne - 20.05
  3. NOWY JORK, LONDYN, PEKIN

    Stolice świata sztuki - 18.05
  4. KWARTAŁ ZŁOTA

    Kupujemy mniej biżuterii - 15.05
  5. WIATR OD MORZA

    Boża ingerencja - 21.05
  6. LEKTURY DECYDENTA

    Czas Kondora - 8.05
  7. WYŁUDZONE ZWYCIĘSTWO KONSERWATYSTÓW

    David Cameron zachował pracę premiera - 8.05
  8. DECYDENT SNOBUJĄCY

    Poniedziałek, 25.05 – Big in Poland
  9. A PROPOS...

    ...bohaterów narodowych - 21.05
  10. W OPARACH WIZERUNKU

    Neofici - 4.05
  11. I CO TERAZ?

    Jak to, co? Pakowanie - 26.05
  12. FILOZOFIA I DYPLOMACJA

    Pilne sprawy - 26.05
  13. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Dyskretny urok arystokracji - 24.05
  14. PREKURSORZY MEDYCYNY cz. 1

    Mistrz Leonardo i inni - 4.05