Established 1999

BIBLIOTEKA DECYDENTA

7 października 2019

Spojrzenie na socjalizm

Autorem tej książki, ostro krytykującej socjalizm, jest były, prominentny pracownik radzieckiego przemysłu zbrojeniowego, który „wybrał wolność” w USA, czyli uciekł z „kraju-raju”, gdzie przez lata opływał w dostatki.

Związek Radziecki zakończył swój żywot w 1991 roku, po tzw. przewrocie Janajewa i po okresie „pierestrojki i głasnosti” Gorbaczowa. Idee i cała ideologia socjalizmu były wspaniałe, przyznaje autor, choć nie zdał on egzaminu w praktyce, głównie z powodów ekonomicznych. Kraj ten stał się również więzieniem ludzi i narodów, pisze Fiedosiejew.

Gospodarka radziecka to społeczna, czyli w praktyce, państwowa własność środków produkcji oraz centralne planowanie, czyli żądanie od włodarzy tej gospodarki, by wszystko wiedzieli zarówno o gustach społeczeństwa jak i o zagadkach technologicznych produkcji.

Włodarze planowali poziom produkcji, głównie „na wyczucie”, nie zastanawiając się nad możliwościami producentów, a od tych ostatnich żądali jedynie osiągnięcia planowanych wskaźników, nie dbając o poziom wykonania produktów, gdyż tego nie można było liczbowo określić. Zarządzanie państwem socjalistycznym to pełne centralne planowanie.

Fiedosiejew stawia logiczne pytanie: czy w gospodarce wszystko daje się zaplanować. Planowanie w gospodarce ma odbicie w całym społeczeństwie: tendencja włodarzy państwa prowadzi do pełnej kontroli społeczeństwa. A w gospodarce? Ogrom danych spowalnia zarządzanie, więc z biegiem czasu dochodzi do zarządzania arbitralnego, czyli „z sufitu”.

Dalej Fiedosiejew wyciąga wniosek, że taki model zarządzania tłumi indywidualną inicjatywę, której nie lubią przemądrzałe władze i podaje liczne przykłady takich sytuacji. W socjalizmie nie ma konkurencji, przeciwieństwa monopolu; przypadki konkurencji nawet w ZSRR przykładnie karano.

Autor opisuje system wynagradzania w ZSRR oparty na wykonaniu planu, czyli na wykonaniu liczby (ilości) produktów, bez zwracania uwagi na ich jakość. Stąd radziecka gospodarka produkowała wiele towarów bardzo niskiej jakości, a wykonawcy często bazowali na tzw. planowym deficycie, gdy koszty produkcji były wysokie, a ceny były ustalane arbitralnie przez państwo.

Można generalnie powiedzieć, że głównymi cechami socjalizmu były konserwatyzm i zacofanie; odrzucano badania o podwyższonym ryzyku, zatem nie było w ZSRR nowoczesnych produktów. Z wyjątkiem sfery wojskowej, gdzie konkurowano z kapitalizmem w skali międzynarodowej.

Autor wiele pisze o rolnictwie w socjalizmie, którego produkcja nie była w stanie zaspokoić potrzeb społecznych; podobnie było w mieszkalnictwie, w służbie zdrowia, a okrzyczane szkolnictwo wszystkich szczebli ledwo dychało: niskie pensje naukowców i nauczycieli, niezbyt nowoczesna wiedza.

Równość? Chyba na szczeblu społeczeństwa podstawowego, gdzie nic ludzie nie mieli, gdyż kadra i tzw. działacze czyli „kasta rządząca”, cieszyli się przywilejami, w postaci „sklepów za firankami”, dostępu do deficytowych towarów.

Cechą generalną socjalistycznego państwa było kłamstwo, terror i zastraszanie, a w związku z tym społeczeństwo radzieckie dzieliło się na różne grupy, o których pisze autor. I konkluduje, że każde państwo socjalistyczne realizuje koncepcje włoskiego faszyzmu „człowiek niczym” oraz niemieckiego faszyzmu „naród niczym”, dlatego dla Anatolija Fiedosiejewa „socjalizm jest zasadzką, z której wydostać się jest bardzo trudno”.

Warto przeczytać tę książkę, opartą na życiowych doświadczeniach autora, który w niezłych warunkach przeżył wiele lat w ZSRR i „na stare lata” przedostał się do konkurenta.

                                                                                              Jacek Potocki

Anatolij Fiedosiejew. „Zapadnia: człowiek i socjalizm”. Biblioteka Rządzących i Rządzonych 004. Wyd. II. Wydawca „Polsko-Amerykańska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego (PAFERE), Warszawa 2019

W wydaniu nr 215, październik 2019, ISSN 2300-6692 również

  1. WIATR OD MORZA

    Krajobraz po bitwie
  2. ZDROWIE DECYDENTA

    Allergoff na roztocze
  3. BREXIT W IZBIE GMIN

    Funt zareaguje gwałtownie
  4. DECYDENT GLOBTROTER

    Jedziemy do Stambułu
  5. MUZYKA DECYDENTA

    Muniek wraca solo
  6. REPORTAŻ DECYDENTA

    U somalijskich piratów
  7. WRACAĆ - NIE WRACAĆ?

    Dylemat Polaków breksitowych
  8. KU PRZESTRODZE

    Historia lubi się powtarzać
  9. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Trump na Twitterze
  10. NIECHCIANI NOBLIŚCI

    Miłosz, Wałęsa, Tokarczuk
  11. DECYDENT POLIGLOTA

    Mówimy po angielsku bez błędów
  12. W SIEDZIBIE IMR

    Allergoffem w roztocze
  13. LEKTURY DECYDENTA

    Dobry, polski kryminał
  14. BIBLIOTEKA DECYDENTA

    Spojrzenie na socjalizm
  15. LEKTURY DECYDENTA

    Bolesny temat
  16. WIATR OD MORZA

    Trzynastego
  17. CO SIĘ W GŁOWIE MIEŚCI

    Honorowość a spolegliwość
  18. THRILLER DECYDENTA

    Zaskakujące zakończenie